اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات116
تعداد شماره‌ها1,503
تعداد مقالات11,452
تعداد مشاهده مقاله4,161,105
تعداد دریافت فایل اصل مقاله2,327,988
باقری, محمد, عالمی, خدیجه, رحمتی, محمدکاظم. (1404). بستر تاریخی دلایل نامه‌نگاری ابوسلمه‌ خلال به علویان. مطالعات فلسفی کلامی, (), -. doi: 10.22034/skh.2025.20222.1593
محمد باقری; خدیجه عالمی; محمدکاظم رحمتی. "بستر تاریخی دلایل نامه‌نگاری ابوسلمه‌ خلال به علویان". مطالعات فلسفی کلامی, , , 1404, -. doi: 10.22034/skh.2025.20222.1593
باقری, محمد, عالمی, خدیجه, رحمتی, محمدکاظم. (1404). 'بستر تاریخی دلایل نامه‌نگاری ابوسلمه‌ خلال به علویان', مطالعات فلسفی کلامی, (), pp. -. doi: 10.22034/skh.2025.20222.1593
باقری, محمد, عالمی, خدیجه, رحمتی, محمدکاظم. بستر تاریخی دلایل نامه‌نگاری ابوسلمه‌ خلال به علویان. مطالعات فلسفی کلامی, 1404; (): -. doi: 10.22034/skh.2025.20222.1593

بستر تاریخی دلایل نامه‌نگاری ابوسلمه‌ خلال به علویان

سخن تاریخ
مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 28 دی 1404
نوع مقاله: علمی پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/skh.2025.20222.1593
نویسندگان
محمد باقری1؛ خدیجه عالمی* 2؛ محمدکاظم رحمتی3
1دکترای تاریخ اسلام، گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2استادیار و عضو هیئت علمی گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه تهران ، تهران ، ایران
3دانشیار گروه تاریخ ایران و اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، تهران، ایران
چکیده
نامه ابوسلمه خلّال به بزرگان علوی از جمله نامه های مهم و بحث انگیز در تاریخ اسلام است. ابوسلمه خلال این نامه را دو ماه مانده به پایان خلافت امویان و آغاز خلافت عباسیان در ربیع الثانی سال 132ق به امام صادق (ع)، عبدالله محض و عمرالاشرف فرستاد و به آنان پیشنهاد کرد امر خلافت را بپذیرند؛ اما در نهایت این کار به سرانجام نرسید و عباسیان بر سریر خلافت نشستند. از این رو، پژوهش حاضر با هدف کشف چرایی نگارش نامه از سوی ابوسلمۀ خلال به بزرگان علوی و تحلیل پاسخ ایشان انجام شده است. یافته‌های پژوهش حاضر که با استفاده از منابع تاریخی و مبتنی بر روش توصیفی- تحلیلی تبیین شده، نشان می‌دهد که ارسال نامه از سوی ابوسلمه به بزرگان علوی جهت مشروعیت بخشی به عباسیان در برابر قیام کنندگان علوی به ویژه حسنیان صورت گرفته است. ترفند نامه‌نگاری به علویان به این معنا بود که خلافت به آن‌ها پیشنهاد گردید؛ اما پذیرفته نشد. بنابراین عباسیان در پذیرش ردای خلافت، معذوریت سیاسی و خلأ رهبری را بهانه قرار دادند. دستیابی به این مطلب که در منابع تاریخی متن گزارش نامه نگاری به مرور کامل شده و در تحقیقات جدید به عنوان مسأله ای بدیهی مورد پذیرش قرار گرفته، دستاورد این پژوهش است.
کلیدواژه‌ها
نامه نگاری؛ ابوسلمه خلال؛ علویان؛ مشروعیت سیاسی؛ عباسیان
مراجع
منابع و مآخذ

  • ابن اثیر، علی بن محمد، (1385ق)، الکامل فی التاریخ‌ (ج5)، بیروت: دار صادر.
  • ابن حبیب، محمد بن حبیب، (1422ق)، أسماء المغتالین، تحقیق سید کسروی حسن، بیروت: دارالکتب العلمیة.
  • ابن حوقل، ابوالقاسم، (1938م)، صورۀ الارض، بیروت: دارصادر.
  • ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد، (1363)، ‌العبر (ج2)، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران: پژوهشگاه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  • ابن خلکان، احمد بن محمد، (1364ش)، وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان (ج 2)، تحقیق احسان عباس، قم: الشریف الرضی.
  • ابن شادی، (1378)، مجمل التواریخ و القصص، تحقیق سیف الدین نجم آبادی، برلین: دومونده، نیکارهوزن.
  • ابن طقطقی، محمد بن علی، (1360)، تاریخ فخری، ترجمۀ محمد وحیدگلپایگانی، تهران: علمی و فرهنگی.
  • ابن عبدربه، احمد بن محمد، (1407ق)، العقد الفرید (ج5)، تحقیق مفید محمد قمیحه، بیروت: دارالکتب العلمیة.
  • ابن عساکر، علی بن حسن، (1415ق)، تاریخ مدینة دمشق (ج 14)، تحقیق علی شیری، بیروت: دارالفکر.
  • ابن عنبة، احمد بن علی، (1417ق)، عمدة الطالب فی أنساب آل ابی طالب، قم: أنصاریان.
  • ابن فضل الله عمری، احمد بن یحیی، (1424ق)، مسالک الأبصار فی ممالک الأمصار، تحقیق احمد عبدالقادر شاذلی، ابوظبی: المجمع الثقافی.
  • ابن فوطی، عبد الرزاق بن احمد، (1374)، مجمع الآداب فی معجم الألقاب (ج5)، تحقیق بشار عواد معروف، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.
  • ابن قتیبه دینوری، عبدالله بن مسلم (1364ق)، المعارف، ثروت عکاشه، قاهره: الهیئه المصریه العامه للکتاب.
  • ---------------------------- (1410ق)، الإمامة و السیاسة (ج2)، تحقیق علی شیری، بیروت: دار الأضواء.
  • ابن مسکویه، احمد بن محمد، (1424ق)، تجارب الأمم و تعاقب الهمم (ج3)، تحقیق سید کسروی حسن، بیروت: دارالکتب العلمیة.
  • ابن‌جوزی عبدالرحمن بن علی، (1412ق)، المنتظم فی تاریخ الملوک و الأمم (ج 7)، بیروت: دار الکتب العلمیة.
  • ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر، (1407ق)، البدایة و النهایة (ج 10)، تحقیق خلیل شهاده، بیروت: دارالفکر.
  • ابوحیان توحیدی، علی بن محمد، (1419ق)، البصائر و الذخائر، تحقیق وداد قاضی، بیروت: دار صادر.
  • أخبار الدولة العباسیة و فیه أخبار العباس و ولده، (1391ق)، تحقیق عبدالعزیز دوری، بیروت: دار الطلیعة للطباعة و النشر.
  • ازدی، یزید بن محمد، (1427ق)، تاریخ الموصل (ج 1)، تحقیق احمد عبدالله محمود، بیروت: بیروت: دار الکتب العلمیة.
  • اصفهانی، ابوالفرج علی بن حسین، (1349)، مقاتل الطالبیین، ترجمۀ هاشم رسولی محلاتی، تهران: صدوق.
  • آبی، منصور بن حسین، (1424ق)، نثرالدر (ج1)، تحقیق خالد عبدالغنی محفوظ، بیروت: دارالکتب العلمیة.
  • بخاری، ابونصر سهل بن عبدالله، (1371)، سرالسلسله العلویه (ج1)، قم: شریف رضی.
  • بلاذری، احمد بن یحیی، (1417ق)، جمل من أنساب الأشراف (ج4)، تحقیق سهیل زکار، بیروت: دارالفکر.
  • بلعمی، محمد بن محمد، (1373)، تاریخنامۀ طبری (ج4)، تصحیح محمد روشن، تهران: البرز.
  • بناکتی، داود بن محمد، (2007م)، روضة أولی الألباب فی معرفة التواریخ و الأنساب المشهور بتاریخ البناکتی، تحقیق محمود عبدالکریم علی، قاهره: المرکز القومی للترجمة.
  • بهرامیان، علی، (1378)، «ابوسلمه خلال»؛ دائره المعارف بزرگ اسلامی (ج5)، تهران: دائره المعارف بزرگ اسلامی.
  • بیضاوی، عبدالله بن عمر، (1382)، تصحیح هاشم محدث، نظام التواریخ، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
  • تنوخی، محسن بن علی، (1398ق)، الفرج بعد الشدة (ج 4)، تحقیق عبود شالجی، بیروت: دار صادر.
  • توزری، عبد الملک بن کردبوس، (2009م)، الإکتفاء فی أخبار الخلفاء (ج2)، تحقیق عبدالقادر بوبایه، بیروت: دارالکتب العلمیة.
  • ثعالبی‌ مرغنی‌، حسین‌ بن‌ محمد، (1417ق)،  کتاب غرر السیر، بیروت: دارالفکر.
  • ثعالبی، عبدالملک بن محمد، (1427ق)، تحفة الوزراء، تحقیق حبیب علی راوی، بیروت: الدار العربیة للموسوعات.
  • جهشیاری، محمد بن عبدوس، (1408ق)، کتاب الوزراء و الکتّاب، تحقیق حسن زین، بیروت: دارالفکر الحدیث.
  • حکمت یغمایی، عبدالکریم، (1356)، ابوسلمۀ خلال اولین وزیر ایرانی دستگاه خلافت عباسی، بررسی های تاریخی، سال 12، شمارۀ 1، 67-82.
  • خلیفه بن خیاط، ابوعمرو، (1415ق)، تاریخ خلیفة بن خیاط، تحقیق نجیب فواز، بیروت: دارالکتب العلمیة.
  • خوارزمی، محمد بن احمد، (1428ق)، مفاتیح العلوم، تحقیق عبدالامیر اعسم، بیروت: دارالمناهل.
  • خویی، ابوالقاسم، (1413ق)، معجم الرجال الحدیث (ج6)، نجف: الثقافه.
  • ذهبی، محمد بن احمد، (1409ق)، تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام (ج8)، تحقیق عمر عبدالسلام تدمری، بیروت: دارالکتاب العربی.
  • روحی، علی بن ابی عبد الله، (1425ق)، بلغه الظرفاء فی تاریخ الخلفاء، تحقیق عماد احمد هلال، قاهره: مرکز السیرة و السنة.
  • سمعانی، عبدالکریم بن محمد، (1382ق)، الأنساب (ج 12)، تحقیق عبدالرحمن بن یحیی معلمی، حیدرآباد: مطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة.
  • شبانکاره‌ای، محمد بن علی، (1381)، مجمع الأنساب (ج1)، تصحیح هاشم محدث، تهران: امیر کبیر.
  • صفدی، خلیل بن ایبک، (1381ق)، الوافی بالوفیات (ج 17)، تحقیق هلموت ریتر، بیروت: دارالنشر فرانز شتاینر.
  • طبری، محمد بن جریر، (1387ق)، تاریخ الأمم و الملوک (ج 7)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: روائع التراث العربی.
  • عوتبی صحاری، سلمه بن مسلم، (1427ق)، الأنساب (ج 2)، تحقیق محمد احسان نص، مسقط: وزارة التراث القومی و الثقافة.
  • فروغی ابری، اصغر، (1387)، نقد و بررسی نامۀ ابوسلمۀ خلال به امام صادق (ع)، نامۀ تاریخ پژوهان، سال4، شمارۀ 15، 68-79
  • گردیزی، عبدالحی بن ضحاک، (1363)، تاریخ گردیزی، تصحیح عبدالحی حبیبی، تهران: دنیاى کتاب‌.
  • گلی زواره، غلامرضا، (1391)، بصیرت امام صادق (ع) و حیله های عباسیان، مبلغان، سال 14، شمارۀ 160، 57-65.
  • مجلسی، محمدباقر، (1403ق)، بحارالنوار (ج 45 و 47 و 48)، بیروت: دارالاحیا التراث العربی.
  • مستوفی، حمد الله بن ابی بکر، (1364)، تاریخ گزیده، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر.
  • مستوفی، حمد الله بن ابی بکر، (1380)، ظفرنامه (ج 3)، تصحیح مهدی مدائنی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى‌.
  • مسعودی، علی بن حسین، (1409ق)، مروج الذهب (ج 3)، تحقیق یوسف اسد داغر، قم: دارالهجرة.
  • مقدسی، مطهر بن طاهر، (1374)، آفرینش و تاریخ (ج6)، ترجمۀ محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: آگه.
  • منهاج سراج، عثمان بن محمد، (1363)، طبقات ناصری (ج 1)، تصحیح عبدالحی حبیبی، تهران: دنیاى کتاب‌.
  • موسکاتی، سباستین، (1356)، «ابوسلمۀ خلال»؛ دانشنامه اسلام و ایران (ج8)، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  • نویری، احمد بن عبدالوهاب، (1975م)، نهایة الأرب فی فنون الأدب (ج 22)، قاهره: وزارة الثقافة و الإرشاد القومی، المؤسسة المصریة العامة.
  • یعقوبی، احمد بن اسحاق، (1375ق)، تاریخ الیعقوبی (ج 2)، بیروت: دار صادر.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 295


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب