اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات116
تعداد شماره‌ها1,424
تعداد مقالات10,779
تعداد مشاهده مقاله3,392,277
تعداد دریافت فایل اصل مقاله1,889,233
رضایی, فاطمه, علوی‌مهر, حسین, کاوند, علیرضا. (1404). اصول معناشناسی ایزوتسو با تکیه بر منابع شیعی و مولفه های خاورشناسی. مطالعات فلسفی کلامی, 20(39), 207-242. doi: 10.22034/jqopv.2026.17623.1359
فاطمه رضایی; حسین علوی‌مهر; علیرضا کاوند. "اصول معناشناسی ایزوتسو با تکیه بر منابع شیعی و مولفه های خاورشناسی". مطالعات فلسفی کلامی, 20, 39, 1404, 207-242. doi: 10.22034/jqopv.2026.17623.1359
رضایی, فاطمه, علوی‌مهر, حسین, کاوند, علیرضا. (1404). 'اصول معناشناسی ایزوتسو با تکیه بر منابع شیعی و مولفه های خاورشناسی', مطالعات فلسفی کلامی, 20(39), pp. 207-242. doi: 10.22034/jqopv.2026.17623.1359
رضایی, فاطمه, علوی‌مهر, حسین, کاوند, علیرضا. اصول معناشناسی ایزوتسو با تکیه بر منابع شیعی و مولفه های خاورشناسی. مطالعات فلسفی کلامی, 1404; 20(39): 207-242. doi: 10.22034/jqopv.2026.17623.1359

اصول معناشناسی ایزوتسو با تکیه بر منابع شیعی و مولفه های خاورشناسی

قرآن پژوهی خاورشناسان
دوره 20، شماره 39، دی 1404، صفحه 207-242    اصل مقاله (793.66 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jqopv.2026.17623.1359
نویسندگان
فاطمه رضایی1؛ حسین علوی‌مهر* 2؛ علیرضا کاوند3
1دانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم
2استاد دانشگاه المصطفی العالمیه قم ایران
3دانشیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم قم ایران
چکیده

این پژوهش، بازخوانی انتقادی آراء توشیهیکو ایزوتسو در حوزه معناشناسی قرآنی را انجام می‌دهد. هدف آن، بررسی تقاطع سه قلمرو «کلام شیعی»، «روش‌شناسی ایزوتسو» و «گفتمان خاورشناسی» با تمرکز ویژه بر منابع تفسیری-حدیثی شیعه و تحلیل مؤلفه‌های خاورشناختی است. پرسش محوری این است که آیا مبانی معناشناختی ایزوتسو، با توجه به تکیه‌گاه غالب او بر منابع تفسیری اهل سنت، قابلیت انطباق با منظومه تفسیری شیعه - با محوریت مفاهیمی مانند ولایت، باطن و تأویل - را دارد؟ افزون بر این، پژوهش به این می‌پردازد که رویکرد او چه نسبتی با خاورشناسی معاصر، با ویژگی‌هایی چون تقلیل‌گرایی تاریخی، دوگانه‌سازی شرق/غرب و نگاه ابژه‌انگارانه به متون دینی، برقرار می‌کند. روش پژوهش، ترکیبی از تحلیل محتوای کیفی آثار کلیدی ایزوتسو، مطالعه تطبیقی با متون محوری شیعی (مانند تفسیر المیزان و بحارالانوار) و نقد گفتمان خاورشناختی کلاسیک و مدرن (مانند گلدزیهر و شاخت) است. یافته‌ها نشان می‌دهد نخست آنکه مفاهیم بنیادین شیعی نیازمند بازتعریفی فراتر از معناشناسی صرفاً تاریخی در چهارچوب ایزوتسو هستند. دوم آنکه، علیرغم برخی همگرایی‌ها، تناقضاتی جدی میان معناشناسی اگزیستانسیالیستی ایزوتسو و پارادایم پوزیتیویستی خاورشناسان وجود دارد. نتیجه‌گیری، گامی نو به سوی تأسیس «معناشناسی تطبیقی ادیان» با رویکردی انتقادی به خاورشناسی، از طریق تلفیق معناشناسی ایزوتسو، هرمنوتیک شیعی و نقد خاورشناسی را پیشنهاد می دهد.
کلیدواژه‌ها
 توشیهیکو ایزوتسو؛ معناشناسی؛ قرآن؛ زبان‌شناسی قومی؛ نسبیت زبانی؛ میدان معناشناختی
مراجع
  1. ابن‌‌ابی‌جمهور، محمد بن زین‌الدین، عوالی اللئالی العزیزه فی احادیث الدینیه، قم: نشر دار سیدالشهداء، 1405.
  2. ابن‌‌قتیبة الدینوری، عبدالله بن مسلم، المعارف. قاهره: دارالمعارف، ۱۴۲۷ق،
  3. أبونعیم الأصفهانی، أحمد بن عبدالله، حلیة الأولیاء و طبقات الأصفیاء، بیروت: دارالکتاب العربی. ۱۴۰۷ق،
  4. اچسون، جین، مبانی زبان‌شناسی، ترجمه: محمد فائض، تهران، نگاه، 1371.
  5. أحمد بن حنبل، أبوعبدالله، المسند، بیروت: دارالصادر. ۱۴۱۶ق،
  6. اختیار، مرتضی، زبان‌شناسی و معناشناسی. تهران: انتشارات امیرکبیر، بی‌تا.
  7. اصفهانی، محمدحسین، ۱۳۸۷، رسالة فی نقد البرهان العقلی. مشهد: مؤسسه پژوهشی حکمت اسلامی. ۱۳۴۸.
  8. الترمذی، محمد بن عیسی، سنن الترمذی، بیروت: دارالغرب الإسلامی. ۱۴۱۹ق،
  9. التستری، نورالله بن شریف‌الدین، إحقاق الحق و إزهاق الباطل، قم: مکتبة آیةالله المرعشی. ۱۳۶۲ق،
  10. الحاکم النیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، بیروت: دارالکتب العلمیة. ۱۴۳۵ق،
  11. السلیمی، سلیم بن قیس، أسرار آل محمد. قم: انتشارات هجرت، ۱۳۸۴ق.
  12. الشیرازی، صدرالدین محمد، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، ۱۳۸۳.
  13. بی‌یرویش، مانفرد، زبان‌شناسی جدید، ترجمه: محمد‌رضا باطنی، تهران، آگاه، 1363.
  14. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة، دار احیاء التراث العربی، بیروت. 1428ق.
  15. حسکانی، عبیدالله بن عبدالله، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، تهران: مؤسسه الطباعة والنشر. ۱۴۱۱ق.
  16. حویزی، عبدعلی بن جمعه، نورالثقلین. قم: انتشارات اسماعیلیان. ۱۴۱۵ق.
  17. ساغروانیان، سیدجلیل، فرهنگ اصطلاحات زبان‌شناسی، مشهد: نشر نما. 1369.
  18. سعیدی روشن، محمدباقر، زبان قرآن و مسائل آن، سمت و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. 1391.
  19. طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی. ۱۳۹۰.
  20. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القران، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، چاپ اول. ۱۴۱۵ق.
  21. غزالی، ابوحامد، احیاء علوم الدین، قاهره: دار احیاء الکتب العربیه. بی‌تا.
  22. فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، اللوامع الإلهیة فی المباحث الکلامیة. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی. ۱۴۲۲ق.
  23. قنبری، مرتضی، روششناسی ایزوتسو در معناشناسی قرآن. تهران: انتشارات سمت. ۱۳۸۵،
  24. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق،
  25. لاینز، جان، معناشناسی زبان‌شناختی، ترجمه حسین واله، تهران، گام نو. 1385،
  26. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحارالانوار بیروت: دارالاحیاء التراث العربی. ۱۴۰۳ق،
  27. Izutsu, Toshihiko، God and Man in the Quran. Tokyo: Keio University Press, 1964.
  28. Izutsu, Toshihiko، Ethico-Religious Concepts in the Quran. Montreal: McGill-Queen’s Press, 2002.
  29. Blachère, Régis، Introduction au Coran. Paris: Maisonneuve, 1959.
  30. Madelung, Wilferd، The Succession to Muhammad. Cambridge: Cambridge University Press, 1997.
  31. Corbin, Henri، History of Islamic Philosophy. London: Kegan Paul. 1993.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 14
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 23


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب