اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات116
تعداد شماره‌ها1,424
تعداد مقالات10,779
تعداد مشاهده مقاله3,391,513
تعداد دریافت فایل اصل مقاله1,888,788
شهبازی, معصومه, معارف, مجید, اخوان مقدم, زهره. (1405). تحلیل انتقادی«نظریۀ جیمز بلمی مبنی بر رهیافت خطا در برخی گزاره‌های قرآنی» با تاکید بر محور شناسی و مصداق یابی. مطالعات فلسفی کلامی, 20(39), 341-378. doi: 10.22034/jqopv.2026.21492.1435
معصومه شهبازی; مجید معارف; زهره اخوان مقدم. "تحلیل انتقادی«نظریۀ جیمز بلمی مبنی بر رهیافت خطا در برخی گزاره‌های قرآنی» با تاکید بر محور شناسی و مصداق یابی". مطالعات فلسفی کلامی, 20, 39, 1405, 341-378. doi: 10.22034/jqopv.2026.21492.1435
شهبازی, معصومه, معارف, مجید, اخوان مقدم, زهره. (1405). 'تحلیل انتقادی«نظریۀ جیمز بلمی مبنی بر رهیافت خطا در برخی گزاره‌های قرآنی» با تاکید بر محور شناسی و مصداق یابی', مطالعات فلسفی کلامی, 20(39), pp. 341-378. doi: 10.22034/jqopv.2026.21492.1435
شهبازی, معصومه, معارف, مجید, اخوان مقدم, زهره. تحلیل انتقادی«نظریۀ جیمز بلمی مبنی بر رهیافت خطا در برخی گزاره‌های قرآنی» با تاکید بر محور شناسی و مصداق یابی. مطالعات فلسفی کلامی, 1405; 20(39): 341-378. doi: 10.22034/jqopv.2026.21492.1435

تحلیل انتقادی«نظریۀ جیمز بلمی مبنی بر رهیافت خطا در برخی گزاره‌های قرآنی» با تاکید بر محور شناسی و مصداق یابی

قرآن پژوهی خاورشناسان
دوره 20، شماره 39، دی 1404، صفحه 341-378    اصل مقاله (752.64 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jqopv.2026.21492.1435
نویسندگان
معصومه شهبازی* 1؛ مجید معارف* 2؛ زهره اخوان مقدم* 3
1نویسنده مسئول،دانشجوی دکتری رشته تفسیر تطبیقی،مدرسه علمیه تخصصی رفیعه المصطفی
2استاد دانشگاه تهران،تهران،ایران
3دانشیار دانشگاه وم و معارف قرآن کر یم، دانشکده علوم قرآنی تهران،
چکیده
جیمز بلمی یکی از خاورشناسانی است که در آثار خود به وجود خطا در گزاره‌های قرآنی تصریح نموده و برای اصلاح این خطاها، کلمات جایگزین را معرفی کرده است. بلمی در مدخل «نقد متنی قرآن» ضمن بیان این ادعا، به حدود سی مورد خطا در قرآن اشاره نموده و با اعتقاد جازم به وجود خطا در قرآن و لزوم اصلاح این خطاها، بدون در نظر گرفتن اقوال علماء، اندیشمندان و مفسران، به سراغ قرآن رفته و به زعم خود برخی از خطاها‌ی آن را اصلاح نموده است. محورهایی که بلمی برای اثبات ادعای خود بدان‌ها تکیه نموده عبارتند از: عدم نگارش و مکتوب شدن قرآن در عصر رسالت، نبود دلیل بر قرائت قرآن مکتوب، پی بردن به اشتباهات مصحف عثمانی توسط قاریان نسل اول، عدم اطلاع پیامبرﷺو مخاطبان ایشان از عیوب بیان، عدم انسجام متن قرآن و قرار گرفتن عبارات و کلمات در جای نامناسب؛ هیچ‌کدام از ادعاهای او مبنای علمی و ادبی – از نظر قواعد عربی – ندارد و بعضا بر اساس سلیقه شخصی و گمان نویسنده است. مواردی که بلمی به عنوان خطا در قرآن ذکر کرده، در هیچ‌کدام از منابع تفسیری و علوم قرآنی مطرح نشده است.هم‌چنین بیان خطای نگارشی کلمات به علت اشتباه در املاء کلمات، مشکل داشتن قلم مستنسخان و حرکت اشتباه قلم، همگی بی اساس و با شواهد تاریخی، قرآنی، تحدی و فصاحت و بلاغت قرآن، مخالفت دارد. ادعاهای بلمی که نشانگر کم آشنایی او با زبان قرآن است مورد قبول برخی از خاورشناسان نیز نمی‌باشد و دیدگاه او را افراطی می‌دانند.
کلیدواژه‌ها
واژگان کلیدی: گزاره‌های قرآنی؛ دایره المعارف قرآن لایدن؛ جیمز بلمی؛ نقد متنی؛ تصحیح متنی
مراجع
  1. قرآن کریم.
  2. ابن‌قتیبه دینوری، عبدالله بن مسلم، تأویل مشکل القرآن، ترجمه: محمدحسن بحری بینا باج، مشهد: موسسه چاپ آستان قدس رضوی، چاپ اول، 1384.
  3. ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، لبنان - بیروت: ناشر دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1419ق.
  4. اسکندرلو، محمد جواد، «نقد و بررسی کاربرد واژه «کتاب» در آیات قرآن از دیدگاه مستشرقان»، نشریه قرآن پژوهی مستشرقان، شماره 2، بهار و تابستان 1386.
  5. افتخاری، احمدعلی، نظر دانشمندان غیر مسلمان در مورد قرآن، خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا)، 26 تیر 1397.
  6. امیری دوماری و مریم سلگی، «اعتبارسنجی نقد متن در مطالعات قرآنی مستشرقان»، قم: نشر المصطفی، چاپ دوم، 1403 ش – 1446ق.
  7. امیری دوماری و نکونام، «تحلیل انتقادی اصلاح واژه «اب» در قرآن توسط جیمز بلمی»، دوفصلنامه علمی قرآن پژوهی خاورشناسان، سال هفدهم، شماره 33، 1401ش.
  8. امیری دوماری، «تحلیل انتقادی دیدگاه جیمز بلمی در ارتباط با قرائت واژۀ اّمّه»، دوفصلنامه علمی قرآن پژوهی خاورشناسان، سال هفدهم، ش33، 1401ش.
  9. امین، نصرت بیگم، تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
  10. بنت الشاطی، عائشه عبدالرحمن، التفسیر البیانی للقرآن الکریم، مصر، دارالمعارف، چاپ پنجم، 1968م.
  11. بیلکار، محمد سعید و همکاران، «نقد مناقشات متنی خاورشناسان در باره سه آیه آخر سوره قارعه: از ادعای افزونه بودن تا قرائت جدید»، پژوهشنامه قرآن و حدیث، شماره 32، 1402.
  12. جزینی، غلامعلی و حسن رضایی هفتادر، «تحلیل انتقادی دیدگاه جیمز بلمی در باره آیه 88 سوره زخرف»، دوفصلنامه علمی مطالعات قرائت قرآن، سال دهم، شماره 19، 1401 ش.
  13. جلالی کندری، سهیلا و مهدیه کیان مهر، «بررسی یکسان پنداری «شعیب» در قرآن و «اشعیا» در کتاب مقدس»، مجله علمی پژوهشی الهیات تطبیقی، دوره 10، ش22، 1398.
  14. جلالی نائینی، سید محمد رضا، تاریخ جمع قرآن، تهران: انتشارات سخن، چاپ اول، 1384.
  15. جمعی از مؤلفان، مجموعه مقالات همایش بین المللی قرآن و مستشرقان، قم: نشر المصطفی، چاپ اول، 1434ق.
  16. جمعی از نویسندگان، دایرة‌المعارف قرآن، قم: بوستان کتاب، 1382.
  17. حاجی اسماعیلی، محمد رضا و علیرضا نجات بخش آزادانی، نقد مقاله «پاره‌ای از پیشنهادات اصلاحی مصحف» اثر جیمز بلمی، مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، شماره 71، دوره 28، تابستان 1401.
  18. حجتی، محمد باقر، پژوهشی در تاریخ قرآن کریم، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ چهاردهم، 1378.
  19. خوئی، ابوالقاسم، بیان، ترجمه محمد صادق نجمی، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، بهار 1382.
  20. راغب اصفهانی، محمدحسین، مفردات الفاظ القرآن، قم: منشورات طلیعه النور، الطبعه الثانیه، 1427.
  21. رامیار، محمود، تاریخ قرآن، تهران: انتشارات امیر کبیر، چاپ چهارم، 1379.
  22. ریپین، اندرو، قرآن و سنت تفسیری‌اش، ترجمه مرتضی کریمی نیا، قم: نشر ادبیات، چاپ اول، تابستان 1400.
  23. رینولدز، گابریل سعید، قرآن در بافت تاریخی آن، ترجمه: سعید شفیعی، تهران: انتشارات حکمت، چاپ اول، 1444ق.
  24. زرکشی، بدرالدین محمدبن عبدالله، البرهان فی علوم القرآن، صیدا-بیروت: المکتبه الصغیره، الطبعه الثانیه، بی‌تا.
  25. فاضلی، محمد تقی، “تحلیل انتقادی دیدگاه اصلاحی جیمز بلمی در باره واژه‌های «ابّاً»، «لمَّا» و «جِبت»”، نشریه قرآن پژوهی (قرآن و مستشرقان)، شاپا چاپی، 6008-2008.
  26. فرزانه، بابک، «بررسی معنا شناختی واژه «حصب» در قرآن»، صحیفه مبین، شماره 49، 1390.
  27. فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، لبنان – بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1420ق.
  28. فقیهی زاده، عبدالهادی و حسام امامی دانالو، «مسجّل؛ پیشنهادی ناصحیح و غیر عالمانه»، دوفصلنامه علمی پژوهشی پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، شماره 4، 1393 ش.
  29. فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، تفسیر الصافی، ایران – تهران: مکتبه الصدر، چاپ دوم، 1415ق.
  30. قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1354.
  31. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ایران- قم: ناشر دارالکتاب، 1363.
  32. سبحانی، جعفر، تفسیر صحیح آیات مشکله، تنظیم و نگارش سیدهادی خسرو شاهی، قم: انتشارات توحید، چاپ پنجم، 1391/1433ق.
  33. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، الدر المنثور فى التفسیر بالماثور، ایران- قم: کتابخانه عمومى حضرت آیت‌الله العظمى مرعشى نجفى( ره)، چاپ اول، 1404ق.
  34. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، الاتقان فی علوم القرآن، مترجم: سیدمهدی حائری قزوینی، تهران: انتشارات امیر کبیر، جاپ سوم، 1380.
  35. شاهمرادی، رباب و سید مجید نبوی، «نقد و بررسی کلمات پیشنهادی جیمز بلمی در آیات 52 حج و 32 عبس»، مجله بین المللی درک چند فرهنگی و چند دینی، ج6، ش3، 2019م.
  36. عدنان سالم، محمد – محمد وهبی سلیمان، تهران: انتشارات اسلام، چاپ اول، 1384.
  37. شریعت، محمد جواد، 14 روایت در قرائت قرآن مجید، تهران: انتشارات اساطیر، چاپ اول، 1386.
  38. گلدزیهر، ایگناس، گرایش‌های تفسیری در میان مسلمانان، ترجمه: سیدناصر طباطبایی، تهران: انتشارات ققنوس، چاپ پنجم، 1398.
  39. صالح، صبحی، مباحث فی علوم القرآن، قم: منشورات الرضی، الطبعه الخامسه، 1363.
  40. طباطبایى، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، لبنان- بیروت: ناشر: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، 1390ق.
  41. طباطبایی، محمد حسین، قرآن در اسلام، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ نهم، تابستان 1378.
  42. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ایران-تهران: انتشارات ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372.
  43. طبرى، محمد بن جریر، جامع البیان فى تفسیر القرآن (تفسیر الطبرى)، لبنان- بیروت: ناشر دارالمعرفة، چاپ اول، 1412ق.
  44. طوسى، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، مصحح: عاملى، احمد حبیب، لبنان- بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول، 1413ق.
  45. محمدی اهوازی، مصطفی، چهل داستان از عظمت قرآن‌کریم، قم: انتشارات زائر، 1388.
  46. محمدی، محمد حسین، تاریخ قرآن، قم: نشر المصطفی، چاپ دوم، 1390ش.
  47. معارف، مجید، شناخت قرآن (دفتراول)، تهران: انتشارات نبا، چاپ اول، 1394ش.
  48. معارف، مجید، علوم قرآنی (وحی، اعجاز، تحریف ناپذیری)، تهران: انتشارات سمت، چاپ پنجم، پاییز 1401.
  49. معارف، احمد میرزایی، بهزاد حمیدیه، «نقد و بررسی سندی و دلالی روایت امیرالمومنین مبنی بر وجود اغلاط متنی در قرآن کریم»، پژوهش‌های قرآن و حدیث، شماره دوم، پاییز و زمستان 1399.
  50. معارف، “درآمدی بر تاریخ قرآن”، تهران: انتشارات نبأ، چاپ سوم 1402.
  51. معدلی، فاطمه ناصر و مجید معارف، «بررسی انتقادی اصلاح واژه«اترک» در سوره دخان توسط جیمز بلمی»، دوفصلنامه علمی قرآن پژوهی خاورشناسان، سال هجدهم، شماره 35، پاییز و زمستان 1402.
  52. معرفت، محمد هادی، شبهات و ردود حول القرآن الکریم، قم: مؤسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید، الطبعه الاولی، 1423ق.
  53. معرفت، محمدهادی، تلخیص التمهید، قم: موسسه نشر اسلامی، چاپ ششم، 1386ش.
  54. معرفت، محمد هادی، علوم قرآنی، قم: موسسه فرهنگی تمهید، چاپ پنجم، زمستان 1383.
  55. مک اولیف، جین دمن، دایرة‌المعارف قرآن، مترجم: حسین خندق آبادی و همکاران، تهران: انتشارات حکمت، 1399.
  56. میبدى، احمد بن محمد، کشف الاسرار و عدة الابرار (معروف به تفسیر خواجه عبدالله انصارى)، ایران- تهران: امیر کبیر، چاپ پنجم، 1371.
  57. نصیری، علی، کتاب از دیدگاه قرآن، معرفت قرآنی جلد دوم، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول، 1387.
  58. نوروزی، زهرا و مجید معارف، «تحلیل انتقادی دیدگاه جیمز بلمی در مورد واژه جایگزین برای لغت «الجِبت» در آیه 51 سوره نساء»، پژوهشنامه قرآن و حدیث، شماره 34، بهار و تابستان 1403.
  59. نولدکه، تیودور، تاریخ القرآن، زوریخ – نیویورک: دار نشر جورج المز، 2000.
  60. Andrew Rippin, The Quran and its interpretative tradition, Routledge, 2016.
  61. John Burton THE COLLECTION OF THE QURAN, Cambridge University Press, 2010.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 13
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 10


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب