اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات116
تعداد شماره‌ها1,436
تعداد مقالات10,877
تعداد مشاهده مقاله3,540,799
تعداد دریافت فایل اصل مقاله1,946,603
شفیعی, سعید, آقامحمدی, زینب, طوسی, حمیدرضا. (1404). شفافیت قضایی در قرآن و نهج‌البلاغه. مطالعات فلسفی کلامی, 19(37), 265-292. doi: 10.22034/qve.2026.19990.1793
سعید شفیعی; زینب آقامحمدی; حمیدرضا طوسی. "شفافیت قضایی در قرآن و نهج‌البلاغه". مطالعات فلسفی کلامی, 19, 37, 1404, 265-292. doi: 10.22034/qve.2026.19990.1793
شفیعی, سعید, آقامحمدی, زینب, طوسی, حمیدرضا. (1404). 'شفافیت قضایی در قرآن و نهج‌البلاغه', مطالعات فلسفی کلامی, 19(37), pp. 265-292. doi: 10.22034/qve.2026.19990.1793
شفیعی, سعید, آقامحمدی, زینب, طوسی, حمیدرضا. شفافیت قضایی در قرآن و نهج‌البلاغه. مطالعات فلسفی کلامی, 1404; 19(37): 265-292. doi: 10.22034/qve.2026.19990.1793

شفافیت قضایی در قرآن و نهج‌البلاغه

قرآن و علم
دوره 19، شماره 37، دی 1404، صفحه 265-292    اصل مقاله (673.25 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/qve.2026.19990.1793
نویسندگان
سعید شفیعی1؛ زینب آقامحمدی* 2؛ حمیدرضا طوسی3
1نویسنده مسئول، استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3ستادیار گروه قران وعلوم انسانی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران،
چکیده
هدف: این پژوهش با رویکردی قرآنی ـ تحلیلی، به بررسی میزان و حدود شفافیت قضایی در سیره حاکمان الهی بر اساس آیات قرآن کریم و نهج‌البلاغه می‌پردازد. مسئله اصلی آن است که آیا شفافیت در تمامی مراحل دادرسی اصل ثابت بوده یا موارد استثنایی نیز وجود داشته است.
روش: پژوهش حاضر با روش استقرایی به گردآوری تمامی مصادیق مرتبط با عملکرد قضایی در قرآن و نهج‌البلاغه پرداخته و سپس با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، داده‌ها را در پنج محور «تبیین قوانین، تعیین مجازات‌ها، دادرسی، صدور حکم و اجرای حکم» تحلیل کرده است.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد حاکمان الهی در تبیین قوانین، اعلام حدود، برگزاری علنی محاکم، صدور احکام و اجرای مجازات‌ها به‌صورت شفاف عمل کرده‌اند و شفافیت را ابزار استقرار عدالت و پیشگیری از فساد دانسته‌اند. تنها دو مورد به‌عنوان استثنای زمان‌دار شناسایی شد: ۱. مرحله تحقیقات پیش از صدور رأی ۲. دستگیری مجرمان فراری؛ که هر دو به اقتضای کشف حقیقت و تضمین اجرای عدالت، به‌طور موقت غیرعلنی بوده‌اند.
نتیجه‌گیری: شفافیت در دستگاه قضایی الهی، یک اصل بنیادین است و استثنائات آن نیز محدود، هدفمند و زمان‌مند بوده و پس از تحقق هدف، اطلاع‌رسانی عمومی صورت گرفته است. 
کلیدواژه‌ها
قرآن کریم؛ نهج‌البلاغه؛ شفافیت قضایی؛ دادرسی علنی؛ عدالت؛ حکومت اسلامی
مراجع
  1. قرآن کریم.
  2. احمدی‌فر، رسول، «تحلیل و تبیین اصل قابلیت اجرای حکم به‌عنوان یکی از معیارهای حکم دادگاه»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 122. 1402ش.
  3. امین عاملی، سیدمحسن، قضاوت‌های محیرالعقول. تهران: اسلامیه. 1378.
  4. الجهشایری، ابوعبدالله محمد بن عبدوس، الوزراء و الکتاب. تهران: تابان. 1348.
  5. الشریف، محمدمهدی، «صورتگرایی در استدلال قضایی (پژوهشی در نسبت بین قیاس قضائی و قیاس صوری)»، مجله مطالعات حقوق خصوصی، شماره 2. 1386.
  6. الشریف، محمدمهدی، «سهم اشراق و استدلال در فرآیند دادرسی»، مجله مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، دوره نهم، شماره 1. 1396.
  7. حر عاملی، محمدحسن، وسائل‌الشیعه. قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث. 1412ق.
  8. راسته، مرتضی و علی غلامی، «نگاهی تطبیقی به رویکرد فقه جزایی و نظام آمریکایی حقوق بشر در رابطه با علنی بودن محاکمات»، فصلنامه فقه جزای تطبیقی، دوره 2، شماره 4. 1401ش.
  9. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن. قم: دفتر نشر الکتاب. 1404ق.
  10. رحیمی، امین‌حسین، «اصل شفافیت قانون-2»، پژوهشکده شورای نگهبان. 1401ش.
  11. سید رضی، ابوالحسن، نهج‌البلاغه. تهران: پیام عدالت. 1391.
  12. شمسایی، محمد و سیدعلی حسینی آزاد، «نقش شفافیت در تفسیر رفتار عادلانه و منصفانه در حقوق بین‌الملل سرمایه‌گذاری»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، دوره 49، شماره 1. 1398.
  13. طباطبایی، محمدحسین، ترجمه تفسیر المیزان. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی. 1374.
  14. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع. قم: حوزه علمیه قم. 1412ق.
  15. طبرسی، فضل بن حسن، ترجمه تفسیر مجمع‌البیان. تهران: فراهانی. 1376.
  16. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین. تهران: مکتبه المرتضویه. 1375.
  17. طوسی، محمد بن حسن (شیخ)، التبیان فی تفسیر القرآن. تحقیق و تصحیح: احمد حبیب قصیر العاملی. قم: مکتب الإعلام الاسلامی. 1409ق.
  18. غمامی، مجید و حسن محسنی، اصول آیین دادرسی فراملی. تهران: میزان. 1386.
  19. فائزی، محمدمهدی، «مطالعه حقوقی اصل شفافیت از منظر حقوق عمومی»، دومین کنفرانس ملی حقوق، فقه و فرهنگ. 1401ش.
  20. فروغی فضل‌الله و ایمان یوسفی، «مرحله تصمیم‌گیری برای کفایت ادله اثباتی در الگوهای تحقیقات مقدماتی ایران و آمریکا»، مطالعات حقوقی، شماره 1، بهار. 1393ش.
  21. فضل‌الله، محمدحسین، من وحی القرآن. بیروت: بی‌جا. 1419ق.
  22. قطب، سید، فی ظلال القرآن. بیروت: دارالشروق. 1425ق.
  23. کاتوزیان، ناصر، فلسفه حقوق. چاپ دوم. تهران: شرکت سهامی انتشار. 1377ش.
  24. کردنژاد، نسرین و غلامعلی قاسمی، «محدودیت‌های اصل شفافیت در قرآن و حقوق عمومی ایران»، مجله پژوهش‌های تطبیقی حقوق اسلام و غرب، دوره 7، شماره 4. 1399.
  25. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه. 1406ق.
  26. مدرسی، محمدتقی، من هدی القرآن. تهران: دار محبی الحسین. 1419ق.
  27. مسعودی، علی بن حسین، اثبات الوصیه للامام علی بن ابیطالب. قم: مؤسسه انصاریان. 1417ق.
  28. مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمؤمنین×. تهران: دارالکتب الاسلامیه. 1375.
  29. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه. 1371.
  30. مؤذن‌زادگان، حسنعلی، حق دفاع متهم در آیین دادرسی کیفری و مطالعه تطبیقی آن. پایان‌نامه دکتری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران. 1373ش.
  31. نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی. 1362.
  32. واقدی، محمد بن عمر، المغازی. لندن: بی‌جا. 1409ق.
  33. هاشمی خویی، حبیب‌الله بن محمد، منهاج‌البراعه. تهران: مکتبه الاسلامیه. 1400ق.
  34. یزدی، سید مصطفی، قواعد فقه. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی. 1406ق.
  35. D’Amato, Anthony, Pragmatic Indeterminacy, 85 NW. U. L. REV. 1990.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 142
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 66


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب