اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات116
تعداد شماره‌ها1,424
تعداد مقالات10,777
تعداد مشاهده مقاله3,391,037
تعداد دریافت فایل اصل مقاله1,888,418
فاطمی نیا, یوسف, رضایی اصفهانی, محمدعلی, واشیان, عباسعلی. (1404). فلسفه دانش پزشکی در قرآن: چیستی، چرایی و چگونگی. مطالعات فلسفی کلامی, 19(37), 293-324. doi: 10.22034/qve.2026.20828.1847
یوسف فاطمی نیا; محمدعلی رضایی اصفهانی; عباسعلی واشیان. "فلسفه دانش پزشکی در قرآن: چیستی، چرایی و چگونگی". مطالعات فلسفی کلامی, 19, 37, 1404, 293-324. doi: 10.22034/qve.2026.20828.1847
فاطمی نیا, یوسف, رضایی اصفهانی, محمدعلی, واشیان, عباسعلی. (1404). 'فلسفه دانش پزشکی در قرآن: چیستی، چرایی و چگونگی', مطالعات فلسفی کلامی, 19(37), pp. 293-324. doi: 10.22034/qve.2026.20828.1847
فاطمی نیا, یوسف, رضایی اصفهانی, محمدعلی, واشیان, عباسعلی. فلسفه دانش پزشکی در قرآن: چیستی، چرایی و چگونگی. مطالعات فلسفی کلامی, 1404; 19(37): 293-324. doi: 10.22034/qve.2026.20828.1847

فلسفه دانش پزشکی در قرآن: چیستی، چرایی و چگونگی

قرآن و علم
دوره 19، شماره 37، دی 1404، صفحه 293-324    اصل مقاله (669.7 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/qve.2026.20828.1847
نویسندگان
یوسف فاطمی نیا* 1؛ محمدعلی رضایی اصفهانی2؛ عباسعلی واشیان3
1نویسنده مسئول، مدیر گروه فقه پزشکی قانونی مرکز تحقیقات پزشکی قانونی و دانش آموخته جامعه المصطفی العالمیه قم، ایران
2استاد جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
3عضو فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران، تهران، عضو گروه توسعه فناوری سلامت دانشگاه علوم پزشکی، قم، ایران، مدیر گروه قرآن و بهداشت و سلامت جامعه المصطفی، قم، ایران
چکیده
هدف: تبیین ضرورت، مبانی و اصول فلسفه دانش پزشکی از منظر قرآن کریم به منظور ارائه چارچوبی توحیدی برای تحول در نظام سلامت و ارتقای نگاه پزشکان از رویکردی صرفاً مادی به نگاهی جامع (جسم و روح) در تشخیص و درمان.
روش: این پژوهش بنیادی با روش کتابخانه‌ای و با استفاده از منابع مکتوب و اینترنتی انجام شده است. اطلاعات با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد تفسیر قرآن و استفاده از براهین عقلی و روایات معصومین(ع) بررسی شده است.
یافته‌ها: مبانی علم پزشکی از منظر قرآن در دو بخش هستی‌شناختی (توحید، هدفمندی هستی، تأثیر عوالم بر یکدیگر) و معرفت‌شناختی (طبیب حقیقی خداوند است، محوریت علم، اولویت داروهای طبیعی) تبیین شد. همچنین اصولی چون جامعیت سلامت و نقش معنویت در درمان، رابطه سازگارانه قرآن با علم تجربی و اشارات اعجازگونه قرآن به مسائل پزشکی بررسی گردید. نتیجه آنکه قرآن با ارائه زیرساخت‌های توحیدی، سلامت را در ابعاد جسمی، روحی و معنوی تعریف کرده و بازتعریف مفهوم سلامت، رویکرد کل‌نگر، تربیت طبیب حکیم و توجه به معنویت در درمان از پیشنهادهای اساسی برای تحول در نظام سلامت مبتنی بر ارزش‌های اسلامی است.
نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان می‌دهد که قرآن کریم با ارائه مبانی هستی‌شناختی (توحیدمحوری، هدفمندی خلقت) و معرفت‌شناختی (شفابخشی حقیقی از آن خدا، محوریت علم و معنویت)، چارچوبی جامع برای فلسفه پزشکی ترسیم می‌کند. در این نگاه، سلامت صرفاً به فقدان بیماری جسمی تقلیل نمی‌یابد، بلکه مفهوم‌ای چندبعدی شامل طهارت معنوی، تعادل روحی و ارتباط با خداوند است. رابطه قرآن با علم تجربی نیز نه تقابلی، بلکه تعاملی حکیمانه و مبتنی بر تفکیک حوزه‌های هدایت‌گری از پژوهش تجربی است. بنابراین، بازتعریف سلامت بر اساس جهان‌بینی توحیدی، توسعه رویکرد کل‌نگر به انسان، تربیت طبیبان حکیم آشنا با معارف اسلامی و گنجاندن معنویت در فرآیند درمان، از الزامات تحول بنیادین در نظام سلامت مبتنی بر ارزش‌های اسلامی است. 
کلیدواژه‌ها
فلسفه دانش پزشکی؛ اخلاق پزشکی؛ سلامت جسمانی؛ سلامت معنوی؛ پزشکی اسلامی؛ پزشکی رایج
مراجع
  1. قرآن کریم.
  2. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، القانون فی الطب، قاهره، نشر المثنی. 1290.
  3. ازدی، عبدالله بن محمد، کتاب الماء، دانشگاه علوم پزشکى ایران، مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکى، طب اسلامى و مکمل، تهران. 1387 ه.ش.
  4. ابن‌منظور، لسان العرب، دارالفکر، بیروت. 1990.
  5. احمد امین، اسلام پزشک بی‌دارو، نسل جوان، تهران. 1368.
  6. ایرانی، اکبر و دیگران، طب روحانی، اهل قلم، تهران. 1383.
  7. بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم، مسائل درمانی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران. 1374.
  8. پاک‌نژاد، رضا، اولین دانشگاه آخرین پیامبر، تهران، مکتب اسلامیه و بنیاد فرهنگی شهید. 1363.
  9. پرفسور توماس سادلر، رویان‌شناسی لانگمن، مترجمان: دکتر مسلم بهادری و دکتر عباس شکور، تهران. 1398.
  10. دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، نرم‌افزار. بی‌تا.
  11. جوادی آملی، عبدالله، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، نشر اسراء. 1388.
  12. حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، کتابچی، تهران. 1386.
  13. حاجبی، محمد حسین، پزشکان خودتان باشید، تهران، نشر ثالث. 1378.
  14. الحویزی، عبدالعلی العروسی، نورالثقلین، قم، المطبعة العلمیه. 1383.
  15. خسروپناه، عبدالحسین، مجله پژوهشی اندیشه نوین دینی، سال سوم، شماره دهم، پاییز. 1387.
  16. دیاب، عبدالحمید و قرقوز، طب در قرآن، ترجمه چراغی، تهران، انتشارات حفظی. بی‌تا.
  17. رضایی اصفهانی، محمد علی، منطق تفسیر قرآن (4)، مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی (ص)، قم. 1392.
  18. رضایی اصفهانی، محمد علی، درآمدی بر تفسیر علمی قرآن، انتشارات اسوه، قم. 1365.
  19. راشدی، حسن، نمازشناسی، ستاد اقامه نماز و احیای زکات، تهران. 1380.
  20. راغب اصفهانی، ابوالقاسم الحسین بن محمد، مفردات فی غریب القرآن، تهران، المکتبة الرضویه. 1332.
  21. سجادی، سید جعفر، فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. 1392.
  22. فخر رازی، محمد بن عمر، تفسیر کبیر مفاتیح الغیب، اساطیر، تهران. 1379.
  23. قرشی، سید علی‌اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه. 1378.
  24. قرا ملکی، احد فرا مرز، روش‌شناسی مطالعات دینی، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی. 1388.
  25. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، دارالثقلین، تهران. 1393.
  26. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه نوری همدانی، قم، بنیاد علمی و فکری علامه. 1366.
  27. عباس‌نژاد، محسن و دیگران، قرآن و طب، بنیاد پژوهش‌های حوزه و دانشگاه، مشهد. 1385.
  28. علیدوست، ابوالقاسم، درس‌گفتار فلسفه فقه، جلسه 1: چیستی‌شناسی فلسفه‌ مضاف و اقسام آن، پایگاه شبکه اجتهاد. بی‌تا.
  29. مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش فلسفه، ج1، سازمان تبلیغات اسلامی، شرکت چاپ و نشر بین‌الملل، تهران. 1369.
  30. مصطفوی کاشانی، جلال، دارو مسئله پزشکی قرن، تهران، کیهان. 1391.
  31. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات قرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد. 1371.
  32. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، اسلامیه، تهران. 1386.
  33. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه. 1371.
  34. مفید، محمد بن محمد، تصحیح الاعتقادات الامامیه، الموتمر العالمی لافیه الشیخ المفید، قم. 1371.
  35. مقدسی، حمید، فرهنگ اصطلاحات پزشکی، چاپ دوازدهم، نشر واژه‌پرداز. 1401.
  36. مجوسی، علی بن عباس، کامل الصناعة الطبیة، مؤسسه احیاء طب طبیعى، جلال‌الدین، قم. 1387.
  37. نورمحمدی، غلام‌رضا، نگرش نوین به طب، پژوهش حوزه، شماره 18. 1388.
  38. نورمحمدی، غلام‌رضا، درآمدی بر نظام جامع سلامت اسلام، ج1، قم: نشر فقه. 1396.
  39. نجفی، گودرز، مطالب شگفت‌انگیز قرآن، نشر سبحان، تهران. 1386.
  40. واشیان، عباسعلی، بهداشت و سلامت معنوی از منظر قرآن. 1398.
یزدی، مرتضی، دانستنی‌های پزشکی، تهران، ج3، شرکت نشر نقد افکار. 1364

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 12
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 11


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب