اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات116
تعداد شماره‌ها1,430
تعداد مقالات10,846
تعداد مشاهده مقاله3,427,480
تعداد دریافت فایل اصل مقاله1,909,889
کهن ترابی, میثم. (1404). بازخوانی اختلاف قرائت در آیۀ 31 سورۀ رعد بر اساس رسم الخط مصحف صنعا (1). مطالعات فلسفی کلامی, 13(25), 137-162. doi: 10.22034/qer.2026.21915.1295
میثم کهن ترابی. "بازخوانی اختلاف قرائت در آیۀ 31 سورۀ رعد بر اساس رسم الخط مصحف صنعا (1)". مطالعات فلسفی کلامی, 13, 25, 1404, 137-162. doi: 10.22034/qer.2026.21915.1295
کهن ترابی, میثم. (1404). 'بازخوانی اختلاف قرائت در آیۀ 31 سورۀ رعد بر اساس رسم الخط مصحف صنعا (1)', مطالعات فلسفی کلامی, 13(25), pp. 137-162. doi: 10.22034/qer.2026.21915.1295
کهن ترابی, میثم. بازخوانی اختلاف قرائت در آیۀ 31 سورۀ رعد بر اساس رسم الخط مصحف صنعا (1). مطالعات فلسفی کلامی, 1404; 13(25): 137-162. doi: 10.22034/qer.2026.21915.1295

بازخوانی اختلاف قرائت در آیۀ 31 سورۀ رعد بر اساس رسم الخط مصحف صنعا (1)

مطالعات قرائت قرآن
دوره 13، شماره 25، دی 1404، صفحه 137-162    اصل مقاله (732.71 K)
نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/qer.2026.21915.1295
نویسنده
میثم کهن ترابی*
نویسنده مسئول، دانشیار دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائنات، ایران،
چکیده
هدف:این پژوهش با هدف بررسی انتقادی اختلاف قرائت در آیه ۳۱ سوره رعد (أَفَلَمْ یَیْأَسِ/ أَفَلَم یَتَبَیّنَ) و ارزیابی اعتبار قرائت منسوب به جمعی از صحابه، تابعین و امامان معصوم (ع) انجام شده است. مسئله اصلی، تحلیل گزارش ابن عباس درباره خطای کاتب در نگارش این واژه و بازخوانی این قرائت بر اساس کهن‌ترین مصحف موجود یعنی مصحف صنعا (۱) است.
روش:این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد انتقادی-تاریخی انجام شده است. داده‌ها از طریق مطالعه کتابخانه‌ای منابع تفسیری و قرائات (چون تفاسیر طبری، زمخشری، طبرسی و کتب قرائات) و نیز بررسی مستقیم تصاویر منتشرشده از مصحف صنعا (۱) گردآوری شده است. با توجه به نبود آیه مورد بحث در صفحات موجود، با بررسی رسم‌الخط واژگان مشابه در این مصحف، شیوه نگارش واژه «ییأس» بازسازی و تحلیل شده است.
یافته‌ها:یافته‌ها نشان می‌دهد که قرائت «أَفَلَم یَتَبَیّنَ» از بیش از بیست نفر از صحابه و تابعین و سه امام معصوم (ع) نقل شده است. در رسم‌الخط مصحف صنعا، همزه در میان کلمه نه تنها نوشته نمی‌شود، بلکه پایه‌ای (همچون الف یا دندانه) نیز برای آن در نظر گرفته نمی‌شود. بر این اساس، واژه «ییأس» در این رسم‌الخط به صورت «ییس» نوشته می‌شود که با «یتبین» از نظر تعداد دندانه‌ها تفاوتی ندارد. بنابراین، ادعای ابن عباس درباره اشتباه کاتب در شمارش دندانه‌ها بر اساس این مصحف منتفی است. همچنین، معنای «یتبین» (آشکار شدن) بدون نیاز به تقدیر و تکلف، با سیاق آیه سازگار است.
نتیجه‌گیری:قرائت «أَفَلَم یَتَبَیّنَ» با پشتوانه نقلی قوی از منابع فریقین و نیز هماهنگی با رسم‌الخط کهن مصحف صنعا، از اعتبار قابل توجهی برخوردار است. اگرچه این قرائت با قرائت مشهور (أَفَلَمْ یَیْأَسِ) در صورت تفسیر یأس به علم، تفاوت معنایی فاحشی ندارد، اما وضوح معنایی و عدم نیاز به تقدیر، آن را به قرائتی مرجح تبدیل می‌کند. این پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از شواهد مکتوب کهن می‌تواند در داوری درباره قرائات راهگشا باشد.
 
کلیدواژه‌ها
آیۀ ۳۱ سورۀ رعد؛ قرائات؛ یَیْأس؛ یَتَبَیّنَ؛ مصحف صنعا (1)؛ اهل بیت؛ ابن عباس
مراجع
  1. قرآن کریم.
  2. ابن‌ازرق، نافع، غریب القرآن فی شعر العرب، بیروت: مؤسسه الکتب الثقافیه، ۱۴۱۳ق.
  3. ابن‌جنی، ابوالفتح عثمان بن جنی، المحتسب فی تبیین وجوه شواذ القراءات والإیضاح عنها، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۹ق.
  4. ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری شرح صحیح البخاری، بیروت: دار المعرفة، ۱۳۷۹ق.
  5. ابن‌خالویه، ابوعبدالله حسین بن احمد، المختصر فی شواذ القرآن، پاریس: انتشارات بیبلیون، ۲۰۰۵م.
  6. ابن‌عاشور، محمد طاهر، التحریر و التنویر من التفسیر، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
  7. ابن‌عطیه، عبدالحق بن غالب، المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۲ق.
  8. ابو الفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۷۱ش.
  9. ابوحیان اندلسی، محمد بن یوسف، البحر المحیط فی التفسیر، بیروت: دار الفکر، ۱۴۲۰ق.
  10. ابوعمرو دانی، عثمان بن سعید، النقط، قاهره: مکتبة الکلیات الأزهریه، بی‌تا.
  11. ازهری، محمد بن احمد، تهذیب اللغة، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۱ق.
  12. اشعری، سعد بن عبدالله، ناسخ القرآن و منسوخه و محکمته و متشابهه، قم: مکتبة العلامة المجلسی، ۱۴۳۲ق.
  13. آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
  14. بیضاوی، عبدالله بن عمر، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۱۸ق.
  15. ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۲ق.
  16. جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۴۰۴ق.
  17. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، بیروت: دار الشامیه، ۱۴۱۲ق.
  18. زجاج، ابواسحاق ابراهیم بن السری، معانی القرآن و اعرابه، بیروت: عالم الکتاب، ۱۴۰۸ق.
  19. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، بیروت: دار الکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
  20. سمرقندی، نصر بن محمد، تفسیر السمرقندی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۶ق.
  21. سمعانی، منصور بن محمد، تفسیر السمعانی، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۲۰۱۰م.
  22. سیاری، احمد بن محمد، القرائات، لیدن: انتشارات بریل، ۲۰۰۹م.
  23. سیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمان بن ابی‌بکر، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی النجفی، ۱۴۰۴ق.
  24. شاه‌پسند، الهه، «تحلیل اسناد-متن اخبار ناظر به خطای کاتبان قرآن»، دو فصلنامه کتاب قیم، دوره ۹، شماره ۲۰، ص ۲۹–۵۶، ۱۳۹۸ش.
  25. صادقی، بهنام و گودرزی، محسن، مصحف صنعاء ۱ و مسئله خاستگاه قرآن، ترجمه مرتضی کریمی‌نیا، تهران: هرمس، ۱۴۰۰ش.
  26. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
  27. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت: دار المعرفة، ۱۴۰۸ق.
  28. طبری، محمد بن جریر، جامع البیان عن تأویل القرآن (تفسیر الطبری)، قاهره: دار الهجر، ۱۴۲۲ق.
  29. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
  30. عمر، احمد مختار و مکرم، عبدالعال سالم، معجم القراءات القرآنیة، قم: انتشارات اسوه، ۱۴۱۲ق.
  31. فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
  32. فراء، یحیی بن زیاد، معانی القرآن، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب، ۱۹۸۰م.
  33. خلیل بن احمد، العین، قم: مؤسسه دار الهجرة، ۱۴۰۹ق.
  34. فضل‌الله، محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت: دار الملاک للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۴۳۹ق.
  35. قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، تهران: نشر ناصر خسرو، ۱۳۶۴ش.
  36. کهن‌ترابی، میثم، «بررسی کیفیت قرائت همزه در قرائات منسوب به اهل‌بیت»، دو فصلنامه علمی مطالعات قرائت قرآن، دوره ۸، شماره ۱۵، ص ۹–۳۰، ۱۳۹۹ش.
  37. مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  38. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۶۸ش.
  39. معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، قم: سمت، ۱۳۸۶ش.
  40. مهدوی‌راد، محمدعلی، تراث الشیعة القرآنی، قم: کتابخانه تخصصی تفسیر و علوم قرآنی، ۱۴۲۶ق.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 35
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 18


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب