اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات116
تعداد شماره‌ها1,424
تعداد مقالات10,779
تعداد مشاهده مقاله3,392,277
تعداد دریافت فایل اصل مقاله1,889,233
شریفی نسب, حامد. (1404). مقایسۀ وضعیت رجالی حفص و شعبة در حوزۀ حدیث و قرائت. مطالعات فلسفی کلامی, 13(25), 249-286. doi: 10.22034/qer.2025.19578.1270
حامد شریفی نسب. "مقایسۀ وضعیت رجالی حفص و شعبة در حوزۀ حدیث و قرائت". مطالعات فلسفی کلامی, 13, 25, 1404, 249-286. doi: 10.22034/qer.2025.19578.1270
شریفی نسب, حامد. (1404). 'مقایسۀ وضعیت رجالی حفص و شعبة در حوزۀ حدیث و قرائت', مطالعات فلسفی کلامی, 13(25), pp. 249-286. doi: 10.22034/qer.2025.19578.1270
شریفی نسب, حامد. مقایسۀ وضعیت رجالی حفص و شعبة در حوزۀ حدیث و قرائت. مطالعات فلسفی کلامی, 1404; 13(25): 249-286. doi: 10.22034/qer.2025.19578.1270

مقایسۀ وضعیت رجالی حفص و شعبة در حوزۀ حدیث و قرائت

مطالعات قرائت قرآن
دوره 13، شماره 25، دی 1404، صفحه 249-286    اصل مقاله (710.26 K)
نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/qer.2025.19578.1270
نویسنده
حامد شریفی نسب*
دانش آموختۀ دکتری دانشگاه تهران، دانش آموختۀ حوزه علمیه قم
چکیده
هدف:این پژوهش با هدف مقایسه وضعیت رجالی حفص بن سلیمان و شعبه بن عیّاش، دو راوی مشهور قرائت عاصم، در دو حوزه حدیث و قرائت انجام شده است. مسئله اصلی، ارزیابی اعتبار سندی روایات و قرائت این دو راوی با توجه به منابع رجالی اهل‌سنت است.
 
روش:این مطالعه با روش کتابخانه‌ای و توصیفی-تحلیلی، توصیفات رجالی حفص و شعبه را در منابع معتبر رجالی و حدیثی اهل‌سنت (مانند آثار ابن‌معین، بخاری، ابن‌ابی‌حاتم، ابن‌عدی، ذهبی و...) گردآوری و تحلیل کرده و وضعیت آنان را از نظر عدالت و ضبط در دو حوزه حدیث و قرائت مقایسه نموده است.
 
یافته‌ها:نتایج نشان می‌دهد که شعبه بن عیّاش از نظر عدالت و وثاقت مورد تأیید عالمان رجال است و حدیث و قرائت او مورد پذیرش محدثان بزرگی چون بخاری و صاحبان سنن چهارگانه قرار گرفته است. ضعف حافظه او در کهنسالی، با اعتماد به مکتوباتش جبران می‌شود. در مقابل، حفص بن سلیمان با تضعیفات گسترده‌ای از سوی عالمان رجال مواجه است و عدالتش اثبات نشده، بلکه به کذب متهم شده است. با وجود برتری نسبی حافظه او بر شعبه، این برتری نمی‌تواند فقدان عدالت را جبران کند. نظریه تفکیک حوزه حدیث و قرائت برای حفص که توسط متأخرانی مانند ذهبی مطرح شده، فاقد پشتوانه رجالی متقدم است.
نتیجه‌گیری: با توجه به احراز عدالت و وثاقت شعبه و عدم احراز آن برای حفص، روایت و قرائت شعبه از اعتبار بیشتری برخوردار است. این نتیجه در ارزیابی سندی روایات و قرائات منقول از این دو راوی و در گزینش قرائت معیار، حائز اهمیت است.
کلیدواژه‌ها
حفص؛ شعبه؛ عاصم؛ قرائات؛ وثاقت
مراجع
  1. ابن‌ابی‌حاتم، محمد بن ادریس رازی، الجرح والتعدیل، حیدرآباد: دائرة المعارف العثمانیة، 1373ق.
  2. ابن‌ابی‌حاتم، محمد بن ادریس رازی، تقدمة المعرفة، حیدرآباد: دائرة المعارف العثمانیة، بی‌تا.
  3. ابن‌جزری، محمد بن محمد، النشر فی القراءات العشر، بیروت: دارالکتب العلمیة، بی‌تا.
  4. ابن‌جزری، محمد بن محمد، غایة النهایة، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1402ق.
  5. ابن‌جوزی، عبدالرحمان بن علی، الضعفاء والمتروکین، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1406ق.
  6. ابن‌حبان، ابوحاتم محمد بن حبان، الثقات، حیدرآباد: دائرة المعارف العثمانیة، 1403ق.
  7. ابن‌حبان، ابوحاتم محمد بن حبان، المجروحین، تحقیق ابراهیم زاید، بیروت: دارالمعرفة، بی‌تا.
  8. ابن‌حجر، احمد بن علی عسقلانی، تقریب التهذیب، سوریه: دارالرشید، 1406ق.
  9. ابن‌حجر، احمد بن علی عسقلانی، تهذیب التهذیب، بیروت: دارالفکر، 1404ق.
  10. ابن‌حزم، علی بن احمد، المحلی بالآثار، بیروت: دارالآفاق الجدیدة، بی‌تا.
  11. ابن‌سعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، بیروت: دارصادر، 1968م.
  12. ابن‌عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الإستغناء، ریاض: دارابن‌تیمیة، 1405ق.
  13. ابن‌عدی، عبدالله جرجانی، الکامل فی الضعفاء، بیروت: دارالفکر، 1405ق.
  14. ابن‌ماجه، محمد بن یزید، سنن ابن‌ماجة، بیروت: دارالرسالة، 1430ق.
  15. ابن‌مجاهد، احمد بن موسی بن عباس، السبعة فی القراءات، مصر: دارالمعارف، 1400ق.
  16. ابن‌معین، ابوزکریا یحیی بن معین، تاریخ ابن‌معین بروایة ابن‌محرز (معرفة الرجال)، دمشق: مجمع اللغة العربیة، 1405ق.
  17. ابن‌معین، ابوزکریا یحیی بن معین، تاریخ ابن‌معین بروایة الدارمی، دمشق: دارالمأمون للتراث، 1400ق.
  18. ابن‌مهران، احمد بن حسین، المبسوط فی القراءات العشر، دمشق: مجمع اللغة العربیة، 1981ق.
  19. ابوزرعه، عبیدالله بن عبدالکریم، سؤالات البرذعی، مدینه: الجامعة الإسلامیة، 1402ق.
  20. ابوشامة، عبدالرحمان بن اسماعیل، ابراز المعانی، بیروت: دارالکتب العلمیة، بی‌تا.
  21. احمد بن حنبل، الجامع لعلوم الامام احمد- الرجال، فیوم-مصر: دارالفلاح للبحث العلمی و تحقیق التراث، 1430ق.
  22. احمد بن حنبل، العلل ومعرفة الرجال بروایة عبدالله، بیروت: المکتب الإسلامی، ریاض: دارالخانی، 1408ق.
  23. بخاری، محمد بن اسماعیل، التاریخ الأوسط، ریاض: دارالصمیعی، 1418ق.
  24. بخاری، محمد بن اسماعیل، التاریخ الکبیر، بیروت: دارالفکر، بی‌تا.
  25. بخاری، محمد بن اسماعیل، الضعفاء الصغیر، حلب: دارالوعی، 1404ق.
  26. برقی، احمد بن محمد، رجال البرقی، تهران: دانشگاه تهران، 1342ش.
  27. بکری، یحیی بن عبدالله، حفص بن سلیمان الأسدی راوی قراءة عاصم بین الجرح والتعدیل، بی‌جا، مکتبة البکریة، 1442ق.
  28. بیهقی، احمد بن حسین، السنن الصغیر، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1412ق.
  29. بیهقی، احمد بن حسین، السنن الکبری، بیروت: دارالمعرفة، بی‌تا.
  30. بیهقی، احمد بن حسین، شعب الإیمان، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1410ق.
  31. بیهقی، احمد بن حسین، معرفة السنن والآثار، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1412ق.
  32. پیشوایی و یوسفی‌مقدم، فریده و محمد صادق، بررسی سند قرائت حفص از عاصم، پژوهش‌های قرآنی، ش78، 1395ش.
  33. ترمذی، محمد بن عیسی، سنن الترمذی (الجامع)، مکة: مکتبة التجاریة، بی‌تا.
  34. حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الأدباء، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1411ق.
  35. خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، بیروت: دارالکتاب العربی، بی‌تا.
  36. دارقطنی، علی بن عمر، سنن الدارقطنی، بیروت: دارالمعرفة، 1386ق.
  37. دانی، عثمان بن سعید، جامع البیان، امارات: جامعة الشارقة، 1428ق.
  38. داودی، یوسف بن جودة، المتفق والمفترق، مصر: دارالأندلس، بی‌تا.
  39. ذهبی، محمد بن احمد، العبر فی خبر من غبر، بیروت: دارالکتب العلمیة، بی‌تا.
  40. ذهبی، محمد بن احمد، الکاشف، جدة: دارالقبلة، 1413ق.
  41. ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الإسلام، بیروت: دارالکتاب العربی، 1407ق.
  42. ذهبی، محمد بن احمد، دیوان الضعفاء والمتروکین، مکه: النهضة الحدیثة، 1387ق.
  43. ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1410ق.
  44. ذهبی، محمد بن احمد، معرفة القراء الکبار، استانبول: مرکز البحوث الإسلامیة، 1416ق.
  45. ذهبی، محمد بن احمد، میزان الإعتدال، بیروت: دارالمعرفة، 1382ق.
  46. زیلعی، عبدالله بن یوسف، نصب الرایة، بیروت: موسسة الریان، 1418ق.
  47. سعدی جوزجانی، ابراهیم بن یعقوب، احوال الرجال، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1405ق.
  48. سیوطی، جلال الدین عبدالرحمان بن ابی‌بکر، تدریب الراوی، ریاض: مکتبة الریاض الحدیثة، بی‌تا.
  49. شاه‌پسند، الهه، پژوهشی دربارۀ وضعیت حفص بن سلیمان قاری در پرتو تمییز مشترکات رجالی، علوم حدیث، ش79، 1395ش.
  50. شریفی‌نسب، حامد، «مطالعۀ انتقادی اصالت سند روایت حفص از قرائت عاصم»، مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، شمارۀ 67، 1399ش.
  51. صدوق، محمد بن علی، الامالی، تهران: کتابچی، 1376ش.
  52. صدوق، محمد بن علی، الخصال، قم: جامعۀ مدرسین، 1362ش.
  53. صفدی، صلاح الدین خلیل بن أیبک، الوافی بالوفیات، بیروت: دارإحیاء التراث، 1420ق.
  54. طوسی، محمد بن حسن، الامالی، قم: دارالثقافة، 1414ق.
  55. طوسی، محمد بن حسن، الرجال، قم: جامعۀ مدرسین، 1373ش.
  56. عبدالفتاح قاضی، ابن‌عبدالغنی، البدور الزاهرة، قاهرة: دارالسلام، 1426ق.
  57. عبدالفتاح قاضی، ابن‌عبدالغنی، تاریخ القراء العشرة، المکتبة الأزهریة للتراث، 1423ق.
  58. عجلی، احمد بن عبدالله، معرفة الثقات، مدینه: مکتبة الدار، 1405ق.
  59. عقیلی، محمد بن عمرو، الضعفاء، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1404ق.
  60. علم الدین سخاوی، علی بن محمد، جمال القراء، دمشق: دارالمأمون، 1418ق.
  61. قدّوری حمد، غانم، حفص بن سلیمان الأسدی راوی قراءة عاصم بین الجرح و التعدیل، 1426ق- 2005م؛ https://mtafsir.net/threads/5387.
  62. کبیسی، زکریا شعبان، الامام حفص بن سلیمان راوی قراءة عاصم ومرویاته فی علم الحدیث، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، عراق، دانشگاه تکریت، دانشکدۀ تربیت، بخش علوم قرآن، 1440ق.
  63. کعبی، عبدالله بن احمد، قبول الأخبار ومعرفة الرجال، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1421ق.
  64. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1407ق.
  65. مزی، جمال الدین ابوالحجاج یوسف، تهذیب الکمال، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1406ق.
  66. مسلم، مسلم بن حجاج، الکنی والأسماء، مدینه: الجامعة الإسلامیة بالمدینة، 1404ق.
  67. مسلم، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، قاهره: دارالحدیث، بی‌تا.
  68. نسائی، احمد بن شعیب، الضعفاء و المتروکون، حلب: دارالوعی، 1396ق.
  69. هذلی، یوسف بن علی، الکامل فی القراءات العشر، مؤسسة سما، 1428ق.
  70. هیثمی، نورالدین علی بن ابی‌بکر، کشف الأستار عن زوائد البزار، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1404ق.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 16
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 12


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب