1دانش پژوه کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی، مجتمع آموزش عالی بنت الهدی، جامعه المصطفی، قم، ایران.
2مدیر گروه علوم تربیتی، مجتمع آموزش عالی بنتالهدی، جامعهالمصطفی العالمیه، قم، ایران.
چکیده
تربیت از مهمترین مسائل حیات بشری است که در اسلام، پیامبر اکرم (ص) و اهلبیت (ع) به آن اهتمام ویژهای داشتهاند. دعای ابوحمزه ثمالی، منسوب به امام سجاد (ع) از دعاهای پرمحتوا در منابع شیعی و سرشار از مضامین تربیتی و عرفانی است. این دعا با بیانی زیبا، زمینهساز شناخت خداوند و تقویت ارتباط با اوست. پژوهش حاضر، مؤلفههای تربیتی و روانشناختی ارتباط با خدا در این دعا را با تمرکز بر شناخت صفات الهی (ذاتی و فعلی) و تأثیر این شناخت بر سلوک فردی و اجتماعی انسان بررسی میکند. پژوهش حاضر با روش تحلیل محتوا و کدگذاری مضامین دعای ابوحمزه ثمالی انجام شده است. با استناد به آیات قرآن، روایات و منابع روانشناختی، مؤلفههای ارتباطی انسان با خدا استخراج و تحلیل شدهاند. رویکرد تحقیق، توصیفی- تحلیلی است و از منابع کتابخانهای و حدیثی بهره گرفته شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که عوامل شناختی مانند شناخت صفات ذاتی الهی مانند رحمت، قدرت، فضل و... پایههای ارتباط با خدا را شکل میدهد و آثار روانشناختی آن شامل تقویت ایمان، آرامش روانی، افزایش تابآوری و رشد ارزشهای اخلاقی است.
تشکر، احمد (1387). رزق حلال از دیدگاه آیات و روایات. قم: صالحان.
جوادی آملی، عبدالله (1377). مبادی اخلاق در قرآن. قم: مرکز نشر اسرا.
جعفری، محمدتقی (1373). ترجمه و تفسیر نهجالبلاغه. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
حاجیزاده میمندی، فاطمه.، زارع شاهآبادی، مسعود.، مروی، احمد.، و ابوترابی زارچی، نرگس (1391). بررسی رابطه بین دینداری و رضایت از زندگی در بین زنان سالمند شهر یزد. نشریه مطالعات راهبردی زنان، شماره58، 191- 236.
حجازی، محمدرضا (1382). ینابیع الحکمه. قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
حسینی حسینآباد، سیده فاطمه (1395). تبیین روانشناختی حالت خشوع و خضوع در نماز براساس ابعاد هوش معنوی. تهران: کنگره ملی نماز و سلامت روان https://civilica. com/doc/
حسینی دشتی، مصطفی (1376). معارف و معاریف. قم: حجت.
حسینی، سیدحمید (1422). منتخب میزان الحکمه. قم: دار الحدیث.
حسینی، سید معصوم.، و قدیرینژاد، سیده فاطمه (1402). راهکارهای قرآنی نیل به امنیت روانی فردی و کارکردهای آن در زندگی اجتماعی. نشریه مطالعات فرهنگی قرآن، سال اول، (1)2، ۱۹۰- ۱۶۵.
حسنزاده، جعفر (1392). پرتو اجابت. مشهد: آستان قدس رضوی.
ربانی گلپایگانی، علی (1400). عقاید استدلالی. قم: نشر هاجر.
رفعتیان، عبدالحسین (1385). مسئولیتپذیری. تهران: نشر قطره.
رجبی، محمود (1380). انسانشناسی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
رضی، محمد (1403). بحارالانوار. بیروت: مؤسسه الوفا.
زبیدی، سید محمد مرتضی (1414). تاج العروس من جواهر القاموس. مصحح: هلالی، علی.، و شیری، علی. بیروت: دار الفکر.
سالاریفر، محمدرضا.، شجاعی، محمدصادق.، موسوی اصل، سیدمهدی.، و دیگران (1393). بهداشت روانی با نگرش به منابع اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
سبحانی، جعفر.، و رضایی، محمد (۱۳۹۱). اندیشه اسلامی. تهران: انتشارات معارف.
شاهدی، لطفعلی.، و شاهدی، کیوان (1398). عوامل پیدایش و تقویت روحیه شکرگزاری از منظر قرآن و روایات. نخستین کنفرانس ملی علوم انسانی و توسعه. https://civilica. com/doc/
شاملو، سعید (1382). مکتبها و نظریهها در روانشناسی شخصیت. تهران: رشد.
شجاعی، محمدصادق (1386). نگاهی به شناخت از منظر فلسفه، روانشناسی و اسلام. نشریه علمی معرفت، 19(1)، 81-
شریعتمداری، جعفر (1387). شرح و تفسیر لغات قرآن براساس تفسیر نمونه. مشهد: آستان قدس رضوی. بنیاد پژوهشهای اسلامی.
یزدانی رستاقی، فاطمه (1401). طاعت و آثار آن از منظر قرآن کریم. نشریه پژوهشهای کاربردی در مدیریت و علوم انسانی، 1(7)، 187- 173.
بینام (1400). روزی حلال، آثار تربیتی رزق در بعد اجتماعی. نشریه امین یاوران، 7(24)، 83- 103.
Kirkpatrick, LA., & Shaver, P. R. (1990). Attachment theory and religion childhood at attachments, religious beliefs and conversion. Journal for the Scientific Study of Religion, ۲۹(۳), 315- 334.
Beck, R., & McDonald, A. (2004). Attachment to God: The attachment to God inventory, tests of working model correspondence, and an exploration of faith group differences. Journal of Psychology and Theology, 32(2), 92– 103.
