اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات116
تعداد شماره‌ها1,503
تعداد مقالات11,452
تعداد مشاهده مقاله4,159,319
تعداد دریافت فایل اصل مقاله2,326,335
حسینی, سیدمحمد, احسانی, حکیمه. (1405). سرکارفیض‌آثار، کاربست و علل ماندگاری آن در تاریخ. مطالعات فلسفی کلامی, 20(53), 101-130. doi: 10.22034/skh.2024.16468.1432
سیدمحمد حسینی; حکیمه احسانی. "سرکارفیض‌آثار، کاربست و علل ماندگاری آن در تاریخ". مطالعات فلسفی کلامی, 20, 53, 1405, 101-130. doi: 10.22034/skh.2024.16468.1432
حسینی, سیدمحمد, احسانی, حکیمه. (1405). 'سرکارفیض‌آثار، کاربست و علل ماندگاری آن در تاریخ', مطالعات فلسفی کلامی, 20(53), pp. 101-130. doi: 10.22034/skh.2024.16468.1432
حسینی, سیدمحمد, احسانی, حکیمه. سرکارفیض‌آثار، کاربست و علل ماندگاری آن در تاریخ. مطالعات فلسفی کلامی, 1405; 20(53): 101-130. doi: 10.22034/skh.2024.16468.1432

سرکارفیض‌آثار، کاربست و علل ماندگاری آن در تاریخ

سخن تاریخ
مقاله 5، دوره 20، شماره 53، فروردین 1405، صفحه 101-130    اصل مقاله (833.48 K)
نوع مقاله: علمی پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/skh.2024.16468.1432
نویسندگان
سیدمحمد حسینی1؛ حکیمه احسانی* 2
1گروه تاریخ اسلام دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی ، قم، ایران.
2دانشجوی دکتری، رشته تاریخ اسلام، دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی ، قم، ایران.
چکیده
وقف، از مهمترین سنت‌های حسنه در آموزه‌های دینی و نیز یکی از سازوکارهای تامین اجتماعی و حمایت از طبقات نیازمند در جامعه اسلامی به‌شمار می‌آید. بررسی پدیده وقف، چگونگی کارکرد، علل ماندگاری و آثار متعدد آن همواره مورد توجه عالمان دین و محققان علوم اسلامی و اجتماعی بوده است. وقف «سرکار‌فیض‌آثار»، یکی از انواع وقف بویژه در عصر صفوی بوده است که در امتداد گسترش فرهنگ وقف بر حسب مقتضیات زندگی اجتماعی مسلمین، خاصه ناظر به موقوفات اماکن مقدسه ایجاد شده و آثار زیادی را برجای گذاشته است.
پرسش اصلی این تحقیق، آن است که شکل‌گیری این نوع وقف چگونه بوده و علل توجه و ماندگاری و آثار مختلف آن چه بوده ‌است؟ سعی شده با روش توصیفی– تحلیلی و براساس مطالعه اسناد تاریخی به اهداف پژوهش دست یافت. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که «سرکار‌فیض‌آثار» در ادوار مختلف تاریخی کارکردهای مهم و متنوعی در زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی داشته و همچنین علل ماندگاری آن در تاریخ شامل؛ عوامل سیاسی: نقش حاکمان و فرمانروایان، جایگاه روحانیت، نقش زنان تاثیرگذار؛ عوامل اجتماعی: حفظ نام و نام‌خانوادگی واقفان، ساخت بیمارستان، تعاون و حمایت از طبقات محروم جامعه؛ عوامل فرهنگی: احیای نذورات، ایجاد مُلک‌الله، گسترش دانش و میراث علمی، عبادی بودن وقف؛ عوامل اقتصادی: انجام عمل‌ خیرخواهانه مالی، ایجاد صندوق قرض‌الحسنه، مرمت و تجهیز اماکن متبرکه (ساخت بارگاه امامزاده و مدارس دینی و کمک به حرم اهل‌بیت (ع)) است.
کلیدواژه‌ها
وقف؛ کارکرد؛ سرکارفیض‌آثار؛ صدارت؛ عصرصفویه؛ دوره قاجار
مراجع
قرآن

  1. اعتمادالتولیه، محمد شفیع، «کتاب‌چه صورت موقوفات ارض اقدس»، کتاب‌چه‏ی موقوفات ملک، شماره‏ 6171، 1380.
  2. تاورنیه،. ژان باتیست (1363)، سفرنامه تاورنیه، ترجمه‌ی ابوتراب نوری، تهران، سنایی و تایید، اصفهان.
  3. ترکمان، اسکندر بیک (1382)، عالم آرای عباسی، ج۱، ایرج افشار، تهران، انتشارات امیر کبیر.
  4. جعفریان، رسول (1398)، صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج ۲، نشر، پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
  5. جنابدی میرزا بیگ (1378) روضةالصفویه به کوشش: غلامرضا طباطبایی مجد‌، تهران: انتشارات ادبی و تاریخی موقوفات دکتر محمود افشار.
  6. جناتی، آیت‌الله محمد ابراهیم (1393)، «وقف از دیدگاه مبانی اسلامی»، میراث جاویدان، سال دوم، شماره اول.
  7. حسینی عاملی، محمد شفیع (1383)، محافل المومنین فی ذیل مجالس المومنین، پدید آوران: جغتایی، مسعود، عرب‌پور ابراهیم، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامى.
  8. حسینی، بنت قباد (۱۳۷۹)، تاریخ ایلچی، نظام شاه، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چاپ اول.
  9. خان‌محمدی، علی اکبر (1381)، «وقف‌نامه مدرسه و مسجد دروازه دولت»، وقف میراث جاوید، سال 10، شماره‌ی 37.
  10. خاوری شیرازی، فضل‌‌الله بن عبدالنبی (1380)، تاریخ ذوالقرنین، ج2، محقق ناصر افشارفر، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.
  11. خنجی، فضل‌الله بن روزبهان (1383)، مهمان‌نامه بخارا، تصحیح منوچهر ستوده، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
  12. خواندمیر، غیاث‌الدین (1380)، حبیب السیر فی اخبار البشر، به‌تصحیح جلال همایی، تهران، انتشارات کتاب‌خانه‌ی خیام، ج2.
  13. دانش‌پژوه، محمد‌تقی (1347)، آستانه‌های مازندران، معارف اسلامی، فلسفه و کلام، شماره 2.
  14. دبیرسیاقی، سید محمد (1334)، تذکره الملوک «سازمان – اداری حکومت صفوی یا تعلیقات مینورسکی بر ‌تذکره‌الملوک»، ترجمه: مسعود رجب‌نیا.
  15. دهخدا، علی اکبر (1372)، لغت‌نامه دهخدا، انتشارات دانشگاه تهران، ذیل اصطلاح وقف.
  16. دیلمی، ابی محمدالحسن بن محمد (۱۴۰۹)، إرشاد القلوب، ج۱، نشر، قم، شریف الرضی‌.
  17. ذبیحی، مسیح و ستوده، منوچهر (1386)، از آستارا تا استارآباد، انجمن آثار ملى تهران، ج 6.
  18. راوندی، مرتضی، تاریخ اجتماعی ایران، ج 4، چاپ دوم، نشر نگاه.
  19. رجایی، غلام‌علی (1386)، ایران و کریم‌ خان زند، تهران نیکتاب.
  20. ریاحی سامانی، نادر (1378)، «وقف و سیر تحولات – قانون‌گذاری در موقوفات»، نوید، شیراز.
  21. زحیلی، وهبه (1422)، التفسیر ‌‌الوسیط. دمشق، دارالفکر.
  22. سمرقندی، کمال‌الدین عبدالرزاق (1383)، مطلع سعدین و مجتمع بحرین، به اهتمام عبدالحین نوایی، (دفتر اول)، پژوهش‌گاه، تهران، ج 3.
  23. سوزنچی کاشانی، سازمان کتاب‌خانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوى استان، خراسان رضوی، سند شماره 82510.
  24. سیوری، راجر (1372)، ایران عصر صفوی، ترجمه کامبیز عزیزی، تهران، مرکز.
  25. شاردن، جان (1374)، سفرنامه شاردن، ترجمه‌ی اقبال یغمایی، تهران، توس.
  26. شریف رازی، محمد (1352 – 1370)، گنجینه‌ی دانشمندان، ج۱، تهران، هجری شمسی.
  27. شهابی، علی اکبر (1343)، تاریخچه‌ی وقف در اسلام، دانشگاه تهران، ،
  28. شهابی، محمدرضا (1370)، «مبانی و چارچوب نظری تاثیر وقف و آثار اقتصادی – اجتماعی آن»، بنیاد پژوهش‌‌های اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ اول.
  29. شهیدی، حمیده (1379)، فرمان‌های آستان قدس‌ رضوی در دوره‌ی صفویه ‌)پروانچه‌ها، ارقام و تعلیق‌چه‌ها(، مشهد، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
  30. شیبانی، عبدالرضا (1380)، سیمای وقف در خراسان، مشهد، انتشارات سنگال.
  31. شیری شیروانی، رضا (1371)، بررسی تطبیقی وقف،پایان‌نامه کارشناسی ارشد، کتاب‌خانه مرکزی و مرکز اسناد مخزن6، دانشگاه تهران - دانشکده الهیات و معارف اسلامی.
  32. صفت گل، منصور (1389)، ساختار نهاد و اندیشه‌های دینی در ایران عصر صفوی، تهران، نشر رسا.
  33. طلایی، زهرا، «تاملی در اصطلاح سرکار فیض آثار»، پژوهش‌نامه مطالعات اسنادی و آرشیوی، دو فصل‌نامه‌ای، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ثبت و به‌ نام سازمان کتاب‌خانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.
  34. علیزاده، پیام (1400)، بازخوانی اندیشه‌های مرتضی‌ قلی هدایت (صنیع‌الدوله) ج2، نشر مگستان.
  35. عمید، حسن (1375)، فرهنگ عمید، تهران، انتشارات امیر کبیر.
  36. غفاری، ابوالحسن و غلام‌رضا طباطبایی مجد (1369)، گلشن مراد، تهران، نشر زرین.
  37. فقیهی، علی ‌اصغر (1386)، تاریخ مذهبی قم، بخش اول از تاریخ جامع قم، نشر زائر.
  38. فلور، ویلم (1390)، نظام قضایی عصر صفوی، ترجمه‌ی حسن زندیه، انتشارات پژوهش‌گاه حوزه و دانشگاه.
  39. قاضى احمد، بن شرف‌الدین الحسین الحسینى القمى (۱۳۵۹)، خلاصة التواریخ، تصحیح احسان اشراقى، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ج دوم، چاپ اول.
  40. کاتوزیان، ناصر (1381)، «تحول نهاد وقف و دورنمای آینده‌ی آن (مطالعه تطبیقی - تاریخی)»، مجموعه مقالات مطالعات ایران، مرکز مطالعات فرهنگی – بین‌المللی.
  41. گلچین معانی، احمد (1347)، راهنمای گنجینه قرآن، مشهد، آستان قدس رضوی.
  42. گنجی، محمدحسن (1384)، بیرجند در 1300 شمسی، مجموعه مقالات جستاری در تاریخ فرهنگ و آموزش نوین، بیرجند.
  43. میرزا سمیعا، محمد سمیع (1378)، تذکرة الملوک، ترجمه‌ی مسعود رجب‌نیا، محشی ولادیمیر فئودوروویچ مینورسکی، به‌کوشش محمد دبیر ساقی، تهران، انتشارات امیر کبیر، چاپ سوم.
  44. مدرس رضوی، محمدتقی (1378)، سال‌شماری وقایع مشهد در قرن پنجم تا سیزدهم، به‌کوشش ایرج افشار، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ اول.
  45. مدرسی طباطبایی، حسین (1361)، برگی از تاریخ قزوین، تاریخچه‌ای از آستانه‌ی شاهزاده حسین و دومان سادات مرعشی قزوین، قم، چاپ خیام.
  46. ____________________ (1364)، قم‌نامه (مجموعه مقالات و نامه‌ها درباره قم)، قم، کتاب‌خانه عمومی حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی(ره) چاپ اول.
  47. ____________________ (1335)، تربت پاکان، ج ۱،قم، مطبعه مهر، چاپ اول.
  48. مصطفی سلیمی‌فر (1370)، نگاهی به وقف و آثار اجتماعی و اقتصادی آن، مشهد، انتشارات آستان قدس.
  49. معین، محمد (1391)، فرهنگ فارسی: (د - ق) (جلد 2) تهران، انتشارات امیر کبیر.
  50. معین‌الدین‌ محمد زَمچى‌، اَسْفِزاری (1338)‌، روضات‌ الجنات‌ فی اوصاف مدینه هرات، ج1 و 2، به‌‌کوشش‌ و با مقدمه‌ و حاشیه‌ی‌ محمدکاظم‌ امام‌، تهران‌، 1338- 1339ش‌، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول.
  51. ملازاده، محمدهانی (1377)، «بهاءالدین عاملی»، دانش‌نامه جهان اسلام، زیر نظر غلام‌علی حداد عادل، تهران، بنیاد دایره المعارف اسلامی، چاپ اول.
  52. منشی، اسکندر (۱۳۷۷)، تاریخ عالم آرای عباسی، تهران، چاپ محمد اسماعیل رضوانی، چاپ اول.
  53. موسوی، رئوف) (1379) اردبیل در عصر صفویه،.اردبیل، انتشارات شیخ صفی‌الدین اردبیلی.
  54. میرخواند، محمد بن خاوند شاه (1270 ق/ 1372ش)، روضة الصفا، ج5، نشردار الطباعه خاصه جدیدة، چاپ اول.
  55. میرزا رفیعا، محمد رفیع (1385ش)، دستورالملوک، به‌کوشش محمداسماعیل مارچینکوفسکی، ترجمه‌ی علی کردآبادی، تهران، مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی.
  56. میرزا سمیعا، محمد سمیع (1368)، تذکرة الملوک، به‌کوشش محمد دبیر سیاقی، ترجمه‌ی مسعود رجب‌نیا، تهران، انتشارات امیر کبیر، چاپ اول.
  57. ورنر، کریسف (1278)، زنان واقف در تهران عهد قاجار، ترجمه‌ی نسیم مجیدی قهرودی، وقف میراث جاوید، سال7، شماره‌ی 28.
  58. هانری‌رنه آلمانی (1378)، از خراسان تا بختیاری، ج 2، ترجمه‌ی غلام‌رضا سمیعی، طاووس، فرهنگ نشر نو.
  59. هدایتی، محمد‌علی (1344)، آستانه ری مجموعه اسناد و فرامین، تهران، شرکت‌های افست.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 89
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 55


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب