اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات116
تعداد شماره‌ها1,503
تعداد مقالات11,452
تعداد مشاهده مقاله4,159,507
تعداد دریافت فایل اصل مقاله2,326,487
قاسم زاده, صادق, خضروی, امیر محمد, پیروزفر, سهیلا. (1405). سکت قرآنی و دلالت‌های بلاغی آن در روایت حفص از عاصم از طریق شاطبیه. مطالعات فلسفی کلامی, 14(26), 297-322. doi: 10.22034/qer.2026.22739.1303
صادق قاسم زاده; امیر محمد خضروی; سهیلا پیروزفر. "سکت قرآنی و دلالت‌های بلاغی آن در روایت حفص از عاصم از طریق شاطبیه". مطالعات فلسفی کلامی, 14, 26, 1405, 297-322. doi: 10.22034/qer.2026.22739.1303
قاسم زاده, صادق, خضروی, امیر محمد, پیروزفر, سهیلا. (1405). 'سکت قرآنی و دلالت‌های بلاغی آن در روایت حفص از عاصم از طریق شاطبیه', مطالعات فلسفی کلامی, 14(26), pp. 297-322. doi: 10.22034/qer.2026.22739.1303
قاسم زاده, صادق, خضروی, امیر محمد, پیروزفر, سهیلا. سکت قرآنی و دلالت‌های بلاغی آن در روایت حفص از عاصم از طریق شاطبیه. مطالعات فلسفی کلامی, 1405; 14(26): 297-322. doi: 10.22034/qer.2026.22739.1303

سکت قرآنی و دلالت‌های بلاغی آن در روایت حفص از عاصم از طریق شاطبیه

مطالعات قرائت قرآن
دوره 14، شماره 26، تیر 1405، صفحه 297-322    اصل مقاله (1.01 M)
نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/qer.2026.22739.1303
نویسندگان
صادق قاسم زاده1؛ امیر محمد خضروی2؛ سهیلا پیروزفر* 3
1کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
هدف: این پژوهش درصدد تبیین ارزش‌های زیبایی‌شناختی، کارکردهای بلاغی و اهمیت تفسیری پدیده «سَکت» (درنگ بدون تنفس) در چهار موضع مورد اتفاق در روایت حفص از عاصم از طریق شاطبیه است و کارکرد متمایز آن را از «وقف» متعارف (درنگ همراه با تنفس) و «وصل» (تلاوت پیوسته) روشن می‌کند.
روش‌شناسی: با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر بلاغت آکوستیک، ساختار هم‌متن آیات، تحقق آوایی سَکت در روایت حفص، مقایسه آن با دیگر قرائات متواتر و تلفیق دیدگاه‌های زبانی و تفسیری کلاسیک بررسی شده است.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که سَکت در روایت حفص صرفاً یک قرارداد آوایی نیست، بلکه ابزاری فعال برای تفسیر و بلاغت است. در سوره کهف (۱۸:۱ـ۲)، مانع از آن می‌شود که «قیّماً» به‌اشتباه صفت «عِوَجاً» تلقی شود و گذار از نفی مطلق نقص به اثبات مثبت هدایت را نشان می‌دهد. در سوره یس (۳۶:۵۲)، پرسش ناامیدانه منکرانِ رستاخیز را از پاسخ قاطع مؤمنان/فرشتگان جدا می‌کند. در سوره قیامت (۷۵:۲۷)، رنج، تعلیق و قطع نفس در لحظه احتضار را به‌صورت صوتی بازتاب می‌دهد. در سوره مطففین (۸۳:۱۴)، گذار بلاغی از بازدارندگی قاطع «کَلّا» به علت اخلاقیِ کفر، یعنی «ران»، را آشکار می‌سازد.
نتیجه‌گیری: سَکت قرآنی به‌عنوان وقفی اصیل و منقول و بدون تنفس، میان صورت‌بندی آوایی و ژرفای الهیاتی پل می‌زند، هوشیاری شناختی را برمی‌انگیزد و فهم تفسیری را غنی‌تر می‌کند.
کلیدواژه‌ها
بلاغت قرآنی؛ سَکت (درنگ بدون تنفس)؛ حفص از عاصم؛ شاطبیه؛ وقف و ابتدا؛ مطالعات قرائات
مراجع
  1. قرآن کریم.
  2. آلوسی، شهاب‌الدین محمود بن عبدالله الحسینی، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی، تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
  3. ابن‌جزری، محمد بن محمد بن یوسف، النشر فی القراءات العشر، تحقیق علی محمد الضباع، مصر: دار الکتب العربیة، بی‌تا.
  4. ابن‌جزری، محمد بن محمد بن یوسف، غایة النهایة فی طبقات القراء، تحقیق برجستراس، قاهره: مکتبة ابن‌تیمیة، ۱۳۵۱ق.
  5. ابن‌جزری، محمد بن محمد بن یوسف، منجد المقرئین ومرشد الطالبین، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۰ق/۱۹۹۹م.
  6. ابن‌خالویه، حسین بن احمد ابوعبدالله، الحجة فی القراءات السبع، تحقیق عبدالعال سالم مکرم، بیروت: دار الشروق، ۱۴۰۱ق.
  7. ابن‌زنجله، عبدالرحمن بن محمد ابوزرعه، حجة القراءات، تحقیق سعید الأفغانی، بیروت: دار الرسالة، بی‌تا.
  8. ابن‌عاشور، محمد الطاهر بن محمد، التحریر والتنویر، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق/۲۰۰۰م.
  9. ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار صادر، بی‌تا.
  10. ابن‌هشام، جمال‌الدین ابومحمد عبدالله بن یوسف، مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب، تحقیق مازن المبارک و محمد علی حمدالله، بیروت: دار الفکر، ۱۹۸۵م.
  11. ابوحیان اندلسی، محمد بن یوسف بن حیان، البحر المحیط، تحقیق صدقی محمد جمیل، بیروت: دار الفکر، ۱۴۲۰ق.
  12. أزدی، ابوبکر محمد بن حسن بن درید، جمهرة اللغة، تحقیق رمزی منیر بعلبکی، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۷م.
  13. ثعلبی، ابوالسحاق احمد بن ابراهیم النیسابوری، الکشف والبیان عن تفسیر القرآن، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۲ق.
  14. جرجانی، علی بن محمد، التعریفات، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۳ق.
  15. جودة، فیصل عبدالله حسن، توجیه المتواتر فی ضوء الأحرف السبعة على القول بانها لغات، رساله دکتری در قرائات و علوم آن، طنطا: دانشگاه الأزهر، کلیة القرآن الکریم للقراءات وعلومها، ۱۴۴۳ق/۲۰۲۱م.
  16. خطیب بغدادی، ابوبکر احمد بن علی بن مهدی، تاریخ بغداد وذیوله، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۷ق.
  17. خطیب، عبدالکریم یونس، التفسیر القرآنی للقرآن، قاهره: دار الفکر العربی، بی‌تا.
  18. خلوتی، اسماعیل حقی بن مصطفی الإستانبولی، روح البیان، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
  19. درویش، محیی‌الدین بن احمد مصطفی، إعراب القرآن وبیانه، بیروت: دار ابن‌کثیر، ۱۴۱۵ق.
  20. دعاس، قاسم حمدان، إعراب القرآن الکریم، دمشق: دار المنیر - دار الفارابی، ۱۴۲۵ق.
  21. دمیاطی، شهاب‌الدین احمد بن محمد بن عبدالغنی، إتحاف فضلاء البشر فی القراءات الأربعة عشر ویسمى (منتهى الأمانی والمسرات فی علوم القراءات)، تحقیق أنس مهرة، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق/۱۹۹۸م.
  22. رازی، عبدالرحمن بن التمیمی ابن‌ابی حاتم، الجرح والتعدیل، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۲۷۱ق/۱۹۵۲م.
  23. رازی، فخرالدین ابوعبدالله محمد بن عمر التیمی، مفاتیح الغیب، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
  24. راغب اصفهانی، ابوالقاسم الحسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دارالقلم، ۱۴۱۲ق.
  25. زجاج، ابراهیم بن السری بن سهل، معانی القرآن وإعرابه، بیروت: عالم الکتب، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م.
  26. زحیلی، وهبة بن مصطفی، التفسیر الوسیط، دمشق: دار الفکر، ۱۴۲۲ق.
  27. زرکشی، بدرالدین محمد بن عبدالله بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دار إحیاء الکتب العربیة، ۱۳۷۶ق/۱۹۵۷م.
  28. زمخشری، ابوالقاسم محمود بن عمرو بن احمد، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دار الکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
  29. سعدی، عبدالرحمن بن ناصر بن عبدالله، تیسیر الکریم الرحمن فی تفسیر کلام المنان، تحقیق عبدالرحمن بن معلا اللویحق، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۲۰ق/۲۰۰۰م.
  30. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، الإتقان فی علوم القرآن، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب، ۱۳۹۴ق/۱۹۷۴م.
  31. شاطبی، القاسم بن فیره بن خلف، متن الشاطبیة المسمى حرز الأمانی و وجه التهانی فی القراءات السبع المثانی، تحقیق محمد تمیم الزعبی، مصر: دار الهدى، ۲۰۰۵م.
  32. طنطاوی، محمد سید، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، قاهره: دار نهضة مصر، بی‌تا.
  33. عمر، احمد مختار، معجم القراءات القرآنیة، تهران: اسوة، ۱۴۱۲ق.
  34. فراء، ابوزکریا یحیی بن زیاد، معانی القرآن، تحقیق احمد یوسف نجاتى /محمد على نجار /عبدالفتاح اسماعیل شلبى، مصر: دار المصریة، بی‌تا.
  35. قارئ، عبدالعزیز بن عبدالفتاح، قواعد التجوید على روایة حفص عن عاصم بن أبی النجود، بیروت: مؤسسة الرسالة، بی‌تا.
  36. قرطبی، ابوعبدالله محمد بن احمد بن ابی‌بکر بن فرح الانصاری، الجامع لأحکام القرآن، تحقیق سمیر البخاری، ریاض: دار عالم الکتب، ۱۴۲۳ق/۲۰۰۳م.
  37. قشیری، عبدالکریم بن هوازن بن عبدالملک، لطائف الإشارات، تحقیق ابراهیم البسیونی، مصر: الهیئة المصریة العامة للکتاب، بی‌تا.
  38. قطان، مناع، مباحث فی علوم القرآن، ریاض: مکتبة المعارف، ۱۴۲۱ق/۲۰۰۰م.
  39. قطب، سید، فی ظلال القرآن، بیروت: دار الشروق، ۱۴۱۲ق.
  40. کفوی، ایوب بن موسی الحسینی القَریمی ابوالبقاء، الکلیات، تحقیق عدنان درویش، بیروت: مؤسسة الرسالة، بی‌تا.
  41. مرصفی، عبدالفتاح بن السید عجمی بن السید، هدایة القاری إلى تجوید کلام الباری، قاهره: مکتبة طیبة، بی‌تا.
  42. نحاس، ابوجعفر احمد بن محمد بن اسماعیل، إعراب القرآن، تحقیق زهیر غازی زاهد، بیروت: عالم الکتب، ۱۴۰۹ق/۱۹۸۸م.
  43. نحاس، ابوجعفر احمد بن محمد بن اسماعیل، معانی القرآن الکریم، تحقیق محمد علی الصابونی، مکه: جامعة أم القرى، ۱۴۰۹ق.
  44. نسفی، ابوالبرکات عبدالله بن احمد بن محمود حافظ‌الدین، مدارک التنزیل وحقائق التأویل، تحقیق یوسف علی بدیوی، بیروت: دار الکلم الطیب، ۱۴۱۹ق/۱۹۹۸م.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 120
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 54


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب