اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات116
تعداد شماره‌ها1,516
تعداد مقالات11,530
تعداد مشاهده مقاله4,266,276
تعداد دریافت فایل اصل مقاله2,407,155
اسمعیلی صدرآبادی, مهدی, استادی, آسیه. (1405). سبک‌شناسی عاطفی سورۀ مائده بر اساس نظریه پلاچیک. مطالعات فلسفی کلامی, 20(38), 253-288. doi: 10.22034/qve.2026.16777.1663
مهدی اسمعیلی صدرآبادی; آسیه استادی. "سبک‌شناسی عاطفی سورۀ مائده بر اساس نظریه پلاچیک". مطالعات فلسفی کلامی, 20, 38, 1405, 253-288. doi: 10.22034/qve.2026.16777.1663
اسمعیلی صدرآبادی, مهدی, استادی, آسیه. (1405). 'سبک‌شناسی عاطفی سورۀ مائده بر اساس نظریه پلاچیک', مطالعات فلسفی کلامی, 20(38), pp. 253-288. doi: 10.22034/qve.2026.16777.1663
اسمعیلی صدرآبادی, مهدی, استادی, آسیه. سبک‌شناسی عاطفی سورۀ مائده بر اساس نظریه پلاچیک. مطالعات فلسفی کلامی, 1405; 20(38): 253-288. doi: 10.22034/qve.2026.16777.1663

سبک‌شناسی عاطفی سورۀ مائده بر اساس نظریه پلاچیک

قرآن و علم
دوره 20، شماره 38، تیر 1405، صفحه 253-288    اصل مقاله (1.14 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/qve.2026.16777.1663
نویسندگان
مهدی اسمعیلی صدرآبادی* 1؛ آسیه استادی2
1گروه الهیات و معارف اسلامی ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی حضرت نرجس (س)، دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان، رفسنجان، ایران
2گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران.
چکیده
هدف: این مطالعه با هدف بررسی و تحلیل هیجانات در سوره مائده از دریچه نظریه روان‌تکاملی هیجانات رابرت پلاچیک انجام شده است و چگونگی بازتاب طیف‌های هیجانی گوناگون را در متن قرآنی تبیین می‌کند.
روش: پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی اجرا شده است و چرخه هشت هیجان پایه پلاچیک (ترس، خشم، شادی، انتظار، پذیرش، غم، شگفتی، نفرت) بر آیات سوره مائده اعمال شده است. مصادیق هیجانات از آیات استخراج گردیده، با تفاسیر کلاسیک و معاصر قرآن کریم زمینه‌سازی شده و از نظر کارکرد معنایی، ظرفیت و شدت تحلیل شده‌اند.
یافته‌ها: هیجان ترس به‌صورت «خوف» و «خشیت» ظاهر می‌شود و کارکردی منفی (هراس فلج‌کننده از دشمنان) و مثبت (خدا‌آگاهی) دارد. خشم که به‌صورت «غضب» و «سخط» بیان می‌شود، غالباً بر خشمی پایدار و ماندگار الهی در برابر سرپیچی عامدانه دلالت دارد، نه واکنشی گذرا. شادی در مفهوم «حب» و رضایت متقابل با خداوند تجلی می‌یابد و به‌صراحت از شادیِ بیهوده و متکبرانه متمایز می‌شود. انتظار در چشم‌داشت وعده‌های الهی و در درخواست حواریون برای مائده آسمانی ظهور می‌یابد و امید را با خشیت آمیخته می‌سازد. پذیرش عمدتاً جنبه معنوی دارد، چنان‌که در عدم مقابله هابیل و تسلیم در برابر حکم الهی دیده می‌شود. غم غالباً با نهی سلبی «لَا یَحْزُنکَ» قاب‌بندی می‌شود و اندوه را به سوی تاب‌آوری پیامبرانه سوق می‌دهد. شگفتی از طریق روایت‌های معجزه‌آسا به‌عنوان محرک شناختی عمل می‌کند و نفرت متوجه فساد اخلاقی و پیمان‌شکنی است.
نتیجه‌گیری: سوره مائده به دلیل تنوع موضوعی، ظرفیت بالایی برای بازنمایی طیف کامل هیجانات پایه نشان می‌دهد. این هیجانات صرفاً واکنش‌های زیستی نیستند، بلکه در چارچوبی ایمان‌محور برای هدایت و پرورش اخلاقی بازجهت‌دهی می‌شوند. نظریه پلاچیک چارچوبی مناسب و روشنگر برای تحلیل هیجانی در مطالعات قرآنی فراهم می‌آورد.
کلیدواژه‌ها
سبک‌شناسی هیجانی؛ طیف‌های هیجانی؛ چرخ هیجانات پلاچیک؛ سوره مائده؛ روان‌شناسی قرآنی
مراجع
  1. قرآن کریم؛ ترجمه ناصر مکارم شیرازی.
  2. آلوسی، شهاب‌الدین سیدمحمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۱۵ق.
  3. ابن‌عاشور، محمدطاهر، التحریر و التنویر، بیروت: دارالفکر، بی‌تا.
  4. ابن‌فارس، احمد، معجم مقاییس اللغة، بیروت: دارالفکر، ۱۳۸۷ش.
  5. ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۸ق.
  6. آلن، بربارا و دیگران، هیجان‌ها در روان‌شناسی معاصر، فصلنامه روان‌شناسی شناختی، شماره ۳، ۱۴۰۰ش.
  7. بک، آرون، درمان شناختی اختلالات هیجانی، ترجمه محمد قاسم‌زاده، تهران: انتشارات ارجمند، ۱۳۹۶ش.
  8. بهشتی، حسن، نسبت علم و قرآن با تأکید بر روش‌شناسی علوم انسانی اسلامی، فصلنامه معرفت فلسفی، شماره ۳۳، ۱۳۸۹ش.
  9. پارسا، محمد، روان‌شناسی انگیزش و هیجان، تهران: نشر بعثت، ۱۳۹۱ش.
  10. پارسا، محمدتقی، روان‌شناسی انگیزش و هیجان، تهران: نشر بعثت، ۱۳۸۵ش.
  11. پلاچیک، رابرت، روان‌شناسی هیجان‌ها، ترجمه یحیی سیدمحمدی، تهران: انتشارات ارجمند، ۱۳۹۶ش.
  12. پلاچیک، روبرت، هیجان‌ها: حقایق، نظریه‌ها و یک مدل جدید، ترجمه محمود رمضان‌زاده، مشهد: آستان قدس رضوی، ۱۳۷۱ش.
  13. تولستوی، لئون، هنر چیست؟، ترجمه کاوه دهگان، تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۴ش.
  14. جانسون، مارک، بدن در ذهن: بنیان‌های بدنی معنا، تخیل و عقلانیت، ترجمه محمدمهدی فتوره‌چی، تهران: انتشارات علمی‌و فرهنگی، ۱۳۹۳ش.
  15. جعفری، یعقوب، تفسیر کوثر، قم: هجرت، ۱۳۷۵ش.
  16. جوادی آملی، عبدالله، اخلاق در قرآن، ج۳، قم: نشر اسراء، ۱۳۹۱ش.
  17. حسینی همدانی، محمد، انوار درخشان در تفسیر قرآن، تهران: لطفی، ۱۴۰۴ق.
  18. خسروپناه، عبدالحسین، مبانی علم دینی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۱ش.
  19. راغب اصفهانی، حسین، المفردات فی غریب القرآن، تهران: دارالعلم، ۱۴۰۴ق.
  20. زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دارالکتب العربی، ۱۴۰۷ق.
  21. سروش، عبدالکریم، علم و دین، تهران: صراط، ۱۳۸۰ش.
  22. سلیگمن، مارتین، روان‌شناسی مثبت‌نگر، ترجمه اکبر ناصری، تهران: دانژه، ۱۳۸۸ش.
  23. سیوطی، جلال‌الدین و محلی، جلال‌الدین، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، بیروت: دارالفکر، ۱۴۱۴ق.
  24. شاملو، سعید، بهداشت روانی، تهران: رشد، ۱۳۹۸ش.
  25. شولتز، دوئن، نظریه‌های شخصیت، ترجمه یوسف کریمی‌و همکاران، تهران: نشر ویرایش، ۱۳۹۸ش.
  26. طاهری اصل، مهدی و نبی‌لو، علیرضا، بررسی کاربردشناسی کنش‌های گفتاری در باب شیر و گاوِ کلیله و دمنه بر اساس نظریه پلاچیک، فصلنامه تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی، شماره ۴۴، ۱۳۹۹ش.
  27. طباطبایی، سیدمحمدحسین، تفسیر المیزان، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
  28. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه، ۱۳۷۴ش.
  29. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع‌البیان، تهران: فراهانی، ۱۳۷۲ش.
  30. طبرسی، فضل بن حسن، ترجمه تفسیر جوامع الجامع، مشهد: آستان قدس رضوی، ۱۳۷۵ش.
  31. عسکری، ابوهلال حسن بن عبدالله، فروق اللغة، قم: جامعه مدرسین، ۱۴۲۸ق.
  32. فیاضی، غلامرضا، روان‌شناسی اسلامی‌با رویکرد قرآنی، تهران: سمت، ۱۳۹۸ش.
  33. قربانی، ناهید، تحلیل هیجان ترس در متون دینی و تأثیر آن بر رفتار اجتماعی، فصلنامه روان‌شناسی دین و معنویت، ۱۰(۲)، ۱۳۹۹ش.
  34. قرشی بنابی، علی‌اکبر، تفسیر احسن‌الحدیث، تهران: بعثت، ۱۳۷۵ش.
  35. قطب، سید، فی ظلال القرآن، بیروت: دارالشروق، ۱۴۲۵ق.
  36. کلاینبرگ، اتو، روان‌شناسی اجتماعی، ترجمه علی‌محمد کاردان، تهران: انتشارات علمی‌و فرهنگی، ۱۳۸۶ش.
  37. کیایی، زهرا؛ باقری، فریبرز؛ و ابوالمعالی‌الحسینی، خدیجه، بررسی طبقات هیجان در ساختار وجودی انسان در قرآن منطبق بر نظریه روان‌تکاملی پلاچیک، پژوهش در دین و سلامت، شماره ۷، ۱۴۰۰ش.
  38. گنجی، حمزه، روان‌شناسی عمومی، تهران: ساوالان، ۱۳۹۵ش.
  39. مراغی، احمد مصطفی، تفسیر مراغی، بیروت: دارالفکر، بی‌تا.
  40. مظاهری، سیدجواد، تحلیل عواطف در قرآن با رویکرد شناختی، فصلنامه معرفت، شماره ۱۹۵، ۵۵‑۷۲، ۱۳۹۴ش.
  41. معین، محمد، فرهنگ معین، تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۸۰ش.
  42. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۷۱ش.
  43. مغنیه، محمدجواد، تفسیر کاشف، قم: بوستان کتاب، ۱۳۷۸ش.
  44. مک‌دونالد، کاترین؛ لوئیس، مایکل؛ و هورویتز، الیزابت، هیجان‌های پایه در روان‌شناسی، ترجمه محمود منصور و نسرین دادستان، تهران: نشر بعثت، ۱۳۹۲ش.
  45. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
  46. نصر، سیدحسین، دانش و معنویت، ترجمه احمد آرام، تهران: طرح نو، ۱۳۸۰ش.
  47. ویلیامز، کیت، شناخت‌درمانی هیجان‌مدار، ترجمه محمدجعفر قهاری، تهران: انتشارات رشد، ۱۳۹۷ش.
  48. Reeve, J., Motivation and Emotion, Translated by Yahya Seyed Mohammadi, Tehran: Virayesh, 2019.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 108
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 89


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب