اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات116
تعداد شماره‌ها1,503
تعداد مقالات11,452
تعداد مشاهده مقاله4,159,837
تعداد دریافت فایل اصل مقاله2,326,770
پاکروان, مهدیه, ولوی, علیمحمد. (1405). گونه‌شناسی انتقادی رویکردهای مواجهه با روایات خشونت‌گرا در آثار مهدوی‌پژوهی معاصر. مطالعات فلسفی کلامی, 6(1), 71-94.
مهدیه پاکروان; علیمحمد ولوی. "گونه‌شناسی انتقادی رویکردهای مواجهه با روایات خشونت‌گرا در آثار مهدوی‌پژوهی معاصر". مطالعات فلسفی کلامی, 6, 1, 1405, 71-94.
پاکروان, مهدیه, ولوی, علیمحمد. (1405). 'گونه‌شناسی انتقادی رویکردهای مواجهه با روایات خشونت‌گرا در آثار مهدوی‌پژوهی معاصر', مطالعات فلسفی کلامی, 6(1), pp. 71-94.
پاکروان, مهدیه, ولوی, علیمحمد. گونه‌شناسی انتقادی رویکردهای مواجهه با روایات خشونت‌گرا در آثار مهدوی‌پژوهی معاصر. مطالعات فلسفی کلامی, 1405; 6(1): 71-94.

گونه‌شناسی انتقادی رویکردهای مواجهه با روایات خشونت‌گرا در آثار مهدوی‌پژوهی معاصر

تاریخ اهل بیت علیهم السلام
دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 10، اردیبهشت 1405، صفحه 71-94    اصل مقاله (590.28 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
نویسندگان
مهدیه پاکروان* 1؛ علیمحمد ولوی2
1دکترای تاریخ اسلام، پژوهشگر مرکز پژوهشی پویافکر، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)
2شادروان؛ استاد گروه تاریخ، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران.
چکیده
در روایات شیعه دوازده‌امامی، ضمن بشارت به ظهور حضرت مهدی(ع)، عباراتی وجود دارد که تصویری از جنگ و کشتارهای قهرآمیز ارائه می‌دهند. این روایات در دهه‌های اخیر به یکی از موضوعات چالش‌برانگیز در مطالعات آخرالزمانی تبدیل شده‌اند. پژوهش حاضر با هدف گونه‌شناسی انتقادی و ارزیابی رویکردهای محققان مسلمان در مواجهه با این روایات و شناسایی خلأهای پژوهشی در این حوزه انجام شد. بدین‌منظور، آثار محققان مسلمان (شیعه، اهل‌سنت، وهابی) که طی حدود چهار دهه اخیر به‌صورت مستقیم به نقد، دفاع یا تأویل این روایات پرداخته‌اند، با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی بررسی و براساس نوع مواجهه با این روایات گونه‌شناسی و ارزیابی شد. این آثار ابتدا در دو دسته «بررسی دلالتی» و «بررسی دلالتی ـ اِسنادی» طبقه‌بندی و سپس دیدگاه موافقان و مخالفان انگاره مهدویت شیعی ذیل آنها تحلیل شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که مخالفان، به‌ویژه وهابی‌ها، از میان روایات مهدی فقط چند روایت خاص را که زمینه مناسبی برای طعن و نقد شیعه فراهم می‌کند، گزینش و برجسته کرده‌اند، بدون آنکه به بررسی اِسنادی، بسترهای تاریخی یا نقدهای درون‌مذهبی این روایات توجه کنند. در مقابل، محققان موافق، بخشی از روایات خشونتی را که جامعیت تحلیلی کافی ندارد، از منظر دلالتی یا دلالتی ـ اِسنادی بررسی کرده‌اند.  تاکنون سنخ‌شناسی جامعی از این روایات همراه با تطورسنجی، تحلیل تاریخی، بسترکاوی اجتماعی و مقایسه نقل‌های معصومان(ع) انجام نشده و از روش‌های نوین حدیث‌پژوهی برای تاریخ‌گذاری و کشف زمینه‌های تولید این روایات نیز بهره گرفته نشده است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با شناسایی و استخراج خلأهای موجود، زمینه‌ای برای طراحی پژوهش‌های روشمند، مسئله‌محور و تاریخ‌نگر در مطالعات مهدوی فراهم می‌آورد.
کلیدواژه‌ها
مهدی(ع)؛ مطالعات مهدوی؛ مهدوی‌پژوهی؛ روایات مهدویت؛ روایات خشونت‌گرا؛ منجی‌گرایی
مراجع
قرآن کریم (1376). مترجم: فولادوند، محمدمهدی. تهران: دارالقرآن الکریم.

  1. ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد (1408هـ.ق/1988). دیوان المبتدأ و الخبر فى تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوى الشأن الأکبر. تحقیق خلیل شحادة. بیروت: دار الفکر.
  2. ابن‌داود حلی، حسن‌بن‌على (1342). الرجال. به کوشش میاموى، محمدکاظم. تهران: دانشگاه تهران.
  3. ابن‌غضائری، احمدبن‌حسین (1412هـ.ق)‏. الرجال. به کوشش محمدرضا حسینى جلالى. قم: مؤسسه علمى فرهنگى دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر.
  4. ابن‌مشهدی، محمدبن‌جعفر (419هـ.ق). المزار الکبیر. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  5. احمدبن‌حنبل (1416هـ.ق). مسند. بیروت: مؤسسة الرسالة.
  6. اسلامی، ابوالفضل (1428هـ.ق). مع الدکتور ناصر القفاری فی أصول مذهبه. قم: نشر الفقاهة.
  7. آل‌محسن، علی (1382). لله وللحقیقة. تهران: نشر مشعر.
  8. آهنگر داودی، مژگان (1401). در انتظار کدام منجی. تهران: پناه.
  9. آیتی، نصرت‌الله (1386). امام مهدی (ع) و توبه پذیری. نشریه مشرق موعود، -(3)، 9- 42.
  10. آیتی، نصرت‌الله (1393). دلیل روشن. قم: آینده روشن.
  11. پاکروان، مهدیه (۱۴۰۱الف). استراتژی منجی: جنگ جهانی یا صلح جهانی. تهران: پناه.
  12. پاکروان، مهدیه (1401ب). تحلیل تاریخی «پنداره مهدی خشونت‌گرا»، (مبتنی بر منابع روایی شیعه دوازده امامی تا قرن هفتم ه‍.ق). پایان‌نامه دوره دکتری تاریخ. دانشکده تاریخ، دانشگاه الزهرا.
  13. پاکروان، مهدیه.، ولوی، علیمحمد.، و نیلساز، نصرت (1401الف). ریشه‌یابی تفکرات غالیانه و شعوبیِ روایات مجازات شیخین در متون نصیریه. نشریه پژوهش دینی، -(45)، 75- 108.
  14. پاکروان، مهدیه.، ولوی، علیمحمد.، و نیلساز، نصرت (1401ب). ریشه‌یابی فرقه‌شناختی و تطورسنجی روایات مجازات شیخین پس از ظهور در متون روایی شیعی. پژوهشنامه قرآن و حدیث، -(31)، 29- 62.
  15. تجلیل تبریزی، ابوطالب (1413هـ.ق). تنزیه الشیعة الإثنی عشریة عن الشبهات الواهیة. بی‌جا: المجمع العالمی لاهل البیت(ع). المعاونیة الثقافیة.
  16. جمعی از علما (1363). الاصول الستة عشر. قم: دار الشبستری للمطبوعات.
  17. حسنی، سیدعلی (1396). حکومت مهدوی برآیند کشتار وسیع یا فراهم شدن زمینه‌ها و ظهور حقیقت؛ بررسی تحلیلی روایات مدعی کشتار وسیع. نشریه مشرق موعود، 1(41)، 79- 99.
  18. حسینی قزوینی، سید محمد (1430هـ.ق). نقد کتاب أصول مذهب الشیعة. قم: مؤسسة ولی العصر(ع) للدراسات الإسلامیة.
  19. حسینیان‌قمی، مهدی (1382). دفاع از روایات مهدویت2 (نقد کتاب مشرعه بحار الانوار). نشریه انتظار موعود، -(10)، 199- 226.
  20. حسینیان‌قمی، مهدی (1383). دفاع از روایات مهدویت3. نشریه انتظار موعود، 4(11-12)، 495- 518.
  21. حسینی‌شیرازی، سیدصادق (1383). شمیم رحمت. قم: یاس زهرا (س).
  22. حلو، سیدمحمد‌علی (1435). فقه الحوار و نبذ العنف فی حرکة الامام المهدی در: یسیر بسیرة جده 2. نجف: مرکز الدراسات التخصصیة فی الإمام المهدی.
  23. حلى، حسن‌بن‌یوسف (1402هـ.ق).‏ رجال. به کوشش محمد صادق ‏بحر العلوم. قم: الشریف الرضی.
  24. خباز، سیدمنیر (1435هـ.ق). امام الرحمة در: یسیر بسیرة جده 1. نجف: مرکز الدراسات التخصصیة فی الإمام المهدی.
  25. خویى، ابوالقاسم (1413هـ.ق)‏. معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة. بی‌جا: بی‌نا.
  26. سعدمحمد، حسن (1373). المهدیه فی الاسلام منذ اقدم العصور حتی الیوم. مصر: دار الکتاب الغربی.
  27. سقاف، عَلوی‌بن‌عبدالقادر (بی‌تا). موسوعة الفرق المنتسبة للإسلام. موقع الدرر السنیة على الإنترنت. مرقم آلیا.
  28. سلیمیان، خدامراد (1385). پرسمان مهدویت. قم: شباب الجنه.
  29. سلیمیان، خدامراد (1396). روش نقد و بررسی روایات مهدویت. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  30. صدر، سیدمحمد (1412هـ.ق). تاریخ ما بعد الظهور. بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
  31. طبری، محمدبن‌جریر (1387هـ.ق). تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری). به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دار التراث.
  32. طبسی، نجم‌الدین (1388). تا ظهور. تهران: بنیاد فرهنگى حضرت مهدى موعود (عج).
  33. عسکری، مرتضی (1387). تهمت‌ها و دروغ‌پردازی‌ها در کتاب لله ثم للتاریخ. قم: دانشکده اصول‌الدین.
  34. عطار، بهجت قیس (1437هـ.ق). تساؤلات فی سیرة الإمام الحجة در: یسیر بسیرة جده 4. نجف: مرکز الدراسات التخصصیة فی الإمام المهدی.
  35. فرجو، ستاره (1392). وضعیت سنجی اخبار خشونت‌گرا در منابع شیعی مرتبط با مهدویت (قرن سوم تا هفتم هجری). پایان‌نامه کارشناسی ارشد. گروه تاریخ اسلام. دانشکده ادبیات. دانشگاه الزهرا(س).
  36. فقهی‌زاده، عبدالهادی.، و صادقی، سیدجعفر (1393). نقش عباسیان در جعل و تحریف روایات مهدوی. نشریه مشرق موعود، 8(29)، 164-135.
  37. قفاری، ناصربن‌عبدالله‌بن‌علی (1414هـ.ق). أصول مذهب الشیعة الإمامیة الإثنی عشریة (عرض و نقد). ریاض: بی‌نا.
  38. کارگر، رحیم (1387). آینده جهان (دولت و سیاست در اندیشه مهدویت). قم: مرکز تخصصی مهدویت.
  39. کشى، محمدبن‌عمر (1404هـ.ق). اختیار معرفة الرجال. مخلص: محمدبن‌حسن طوسى. به کوشش محمدباقربن‌محمد میرداماد.، و مهدى رجایى. قم‏: مؤسسه آل البیت (ع).
  40. مجلسی، محمدباقر (1403هـ.ق). بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار. بیروت: مؤسسة الوفاء.
  41. محسنی، محمدآصف (1423هـ.ق). مشرعة بحار الانوار. قم: مکتبة العزیزی.
  42. مدرسی، سیدحسین (1384). ذلک یوم الخروج دراسة عن نهضة الامام المهدی (عج). قم: انصاریان.
  43. مسعودی، علی‌بن‌حسین (1409هـ.ق). مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر. به کوشش یوسف اسعد داغر. قم: مؤسسه دارالهجره.
  44. مسعودی، علی‌بن‌حسین (اثر منسوب) (1384). ‏اثبات الوصیة. قم: انصاریان.
  45. ملاحسینی، داود (1392). بررسی و نقد روایات خشونت‌های قیام مهدوی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. گروه علوم قرآن و حدیث. دانشکده الهیات و معارف اسلامی. دانشگاه تهران.
  46. ملازاده، عبدالرحیم (بی‌تا). مهدی موعود یا مهدی موهوم. بی‌جا: بی‌نا.
  47. منتظری، حسینعلی (1387). موعود ادیان: پاسخ به شبهاتی پیرامون امام زمان (عج). تهران: مؤسسه فرهنگی خرد آوا.
  48. مهدی‌پور، علی‌اکبر (1383). بررسی‌ چند حدیث‌ شبهه‌‌ناک‌ درباره عدالت‌ آفتاب‌ عالمتاب. نشریه انتظار، 4(14)، 89-130.
  49. مؤسسة الکوثر للمعارف الاسلامیة (1424هـ.ق). حقیقة (لله ثم للتاریخ). قم: مؤسسة الکوثر للمعارف الإسلامیة.
  50. موسوی، سیدحسین (نام مستعار) (بی‌تا). لله ثم للتاریخ (کشف الاسرار و تبرئة الائمة الاطهار). بی‌جا: بی‌نا.
  51. موصلی، عبدالله (بی‌تا). حقیقة الشیعة «حتى لا ننخدع». إسکندریة: دار الإیمان للطبع و النشر و التوزیع.
  52. نعمانی، ابن‌أبی‌زینب محمدبن‌ابراهیم (1397). الغیبة. تهران: نشر صدوق.
  53. الهی‌نژاد، حسین (1398). رویکرد شناختی پاسخ علمای اهل سنت به مخالفان مهدویت. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  54. واقدی، محمدبن‌عمر (1409هـ.ق) . المغازی. به کوشش: مارزدن جونز. بیروت: اعلمی.
  55. الویری، محسن (1391). گونه‌شناسی انتقادی دیدگاه‌ها درباره تاریخ و چگونگی پیدایش تشیع. فصلنامه علمی - پژوهشی تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، 3(8)، 7-52.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 49
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 23


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب