اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات116
تعداد شماره‌ها1,503
تعداد مقالات11,452
تعداد مشاهده مقاله4,159,507
تعداد دریافت فایل اصل مقاله2,326,487
. (1403). پیدایش و کارکرد اصل احتیاط در دیدگاه فقهاء امامیه و اهل تسنن. مطالعات فلسفی کلامی, 4(6), -.
. "پیدایش و کارکرد اصل احتیاط در دیدگاه فقهاء امامیه و اهل تسنن". مطالعات فلسفی کلامی, 4, 6, 1403, -.
. (1403). 'پیدایش و کارکرد اصل احتیاط در دیدگاه فقهاء امامیه و اهل تسنن', مطالعات فلسفی کلامی, 4(6), pp. -.
. پیدایش و کارکرد اصل احتیاط در دیدگاه فقهاء امامیه و اهل تسنن. مطالعات فلسفی کلامی, 1403; 4(6): -.

پیدایش و کارکرد اصل احتیاط در دیدگاه فقهاء امامیه و اهل تسنن

ﺧﻮﺍﻧﺶ های ﻓﻘهی ﻭ ﺣﻘﻮقی
دوره 4، شماره 6، شهریور 1403    اصل مقاله (381.5 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
چکیده
اصل احتیاط یکی از اصول مهم در بخش اصول عملیه است که در مواقعی که تکلیف مشخص و قطعی است اما در تعلق آن تردید وجود دارد، به‌عنوان راهنمایی برای الزام به انجام یا ترک عمل به‌کار می‌رود. این اصل در تاریخ فقه با تغییرات و تفاوت‌های قابل توجهی میان فقها و مذاهب مختلف اسلامی مواجه بوده است. پژوهش حاضر با رویکردی بنیادی و با استناد به منابع اصولی و فقهی، به بررسی تطور اصل احتیاط در فقه امامیه، از آغاز دوره غیبت تا دوران معاصر، و نیز جایگاه آن در فقه اهل سنت پرداخته است. یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که شکل نوین اصل احتیاط در فقه شیعه، پس از وحید بهبهانی مطرح و توسط شیخ انصاری به ساختار فعلی خود وارد شد. با این وجود، علمای اخباری از این اصل در گستره‌ای وسیع‌تر از علمای اصولی استفاده کرده‌اند. در مقابل، فقهای اهل سنت از اصل احتیاط با همین عنوان استفاده نمی‌کنند و این موضوع در آثار آنان به‌طور مستقل جایگاهی ندارد؛ با این حال، در برخی فتاوای آن‌ها، ملاحظات احتیاطی به‌طور ضمنی اعمال شده است. در نتیجه، کاربرد این اصل نزد فقهای اهل سنت نسبت به فقهای امامیه محدودتر است و در کتب اصولی آنان بابی اختصاصی برای این موضوع وجود ندارد.
کلیدواژه‌ها
اصول عملیه؛ اصل احتیاط؛ اصل اشتغال؛ فقه امامیه؛ مذاهب اهل سنت
مراجع
  1. ابن ادریس محمّد بن احمد، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی(المستطرفات) ،قم ،مؤسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدریسن ،1410ق.
  2. ابن أمیر الحاج، التقریر والتحریر فی علم الأصول، بیروت، دار الفکر، 1417 ق - 1996م.
  3. ابن حزم، ابومحمّد علی‌بن‌احمدبن‌سعید، المحلّی، محقّق موسسه احیاء تراث عربی، بیروت، دار الآفاق الجدیده، بی تا.
  4. ابن زهره، حمزة بن علی، غنیه النزوع الی علمی الاصول و الفروع،قم ،مؤسسه‌ تعلیماتی ‌و تحقّیقاتی ‌امام‌ صادق‌(ع) ،ش1376.
  5. ابن عابدین، عمر بن عبد العزیز، حاشیة ردّالمحتار على الدرّالمختار شرح تنویر الابصار، بیروت، دار الفکر، 1412ق - 1992م.
  6. ابن عابدین، عمر بن عبد العزیز، مجموعة رسائل، لاهور، بی نا،1400ق.
  7. ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الانتقاء من فضائل الثلاثه الائمه الفقهاء، بیروت، دارالکتب‌العلمیه، بی تا.
  8. ابن قدامة، أبو محمّد موفق الدین عبد الله بن أحمد بن محمّد، المغنی ، بیروت ، دار الفکر، بی تا.
  9. ابنِ نجیمٍ، الشیخ زین العابدین بنِ إِبراهیمِ ، الأَشباه والنظائر على مذهبِ أَبِی حنیفة النعمانِ ،بیروت،لبنان ،دار الکتب العلمیة، 1400 ق 1980م.
  10. أبو محمّد بهاء الدین المقدسی، عبد الرحمن بن إبراهیم بن أحمد، العدة شرح العمدة، القاهرة ، دار الحدیث، 1424ق- 2003 م.
  11. أبو محمّد عز الدین عبد العزیز بن عبد السلام بن أبی القاسم بن الحسن السلّمی الدمشقی، الملّقب بسلطان العلماء، قواعد الاحکام ،بیروت – لبنان ، دار المعارف، بی تا.
  12. ابوزهره، محمّد، ابوحنیفه، قاهره، ، 1955م.
  13. ابوزهره، محمّد، تاریخ المذاهب الاسلامیة فى تاریخ المذاهب الفقهیة، قاهره، دارالفکرالعربى. بی تا.
  14. آخوند خراسانى، محمّد کاظم بن حسین‏ ،کفایة الأصول ،قم ،موسسة آل البیت (علیهم السّلام)،1404ق.
  15. استر آبادی ،محمّد امین ابن محمّد ،الفوائد المدنیة ،محقّق و تصحح: رحمت الله رحمتى اراکى‌،قم ،جامعه مدرسین، 1426ق.
  16. الأشقر، عمر سلیمان، تاریخ الفقه الاسلامى، الکویت، مکتبة الفلاح، 1412ق ـ 1991 م .
  17. اصفهانى نجفى، محمّد تقى بن عبدالرحیم، هدایة المسترشدین، قم‏، موسسه النشر الاسلامی، 1429ق.
  18. انصارى، مرتضى بن محمّدامین، فرائد الأصول‏، قم، مجمع الفکر الاسلامی، 1428ق.
  19. البزدوی الحنفی، علی بن محمد، اصول البزدودی، کراتشی، مطبعة جاوید، بی تا.
  20. الجصاص، أحمد بن علی أبو بکر الرازی الحنفی، الفصول فی الأصول، کویت، وزارة الأوقاف الکویتیة ،1414 ق ـ 1994م.
  21. الجوینی، عبد الملک بن عبد الله بن یوسف بن محمّد، البرهان فی أصول الفقه، محقّق صلاح بن محمّد بن عویضة، بیروت – لبنان، دار الکتب العلمیة، 1418ق.
  22. الچاچی، أحمد بن محمّد بن إسحاق، أصول چاچی ،بیروت، دار الکتاب العربی، 1402ق.
  23. حائرى اصفهانى، محمّدحسین بن عبدالرحیم، الفصول الغرویة فی الأصول الفقهیة، قم، دار احیاء العلوم الاسلامیه، 1404ق.
  24. حطاب، عبدالله محمّد بن محمّدبن عبدالرحمن الطرابلسی المغربی المعروف، مواهب الجلیل لشرح مختصر الخلیل، طرابلس ،مکتبة النجاح 1969م، ج1، ص26.
  25. حقیقت­پور، حسین؛ فخلعی، محمد تقی و حائری، محمد حسن، خاستگاه­های اصول عملیه در متون فریقین، فقه و اصول، سال پنجاهم، شماره ،٣ شماره پیاپی 114، پاییز ١٣٩٧، ص 31-51.
  26. حلّى، حسن بن یوسف، مبادی الوصول إلى علم الأصول، قم، المطبعة العلمیة، 1404ق.
  27. خطیب بغدادی، احمد، تاریخ بغداد، ج 13، قاهره، 1349ق.
  28. الرازی، محمّد بن عمر بن الحسین، المحصول فی علم الأصول، محقّق طه جابر فیاض العلوانی، الریاض، جامعة الإمام محمّد بن سعود الإسلامیة،1400 ق.
  29. رامشک، زهرا، سیر تحول اصل احتیاط نزد فقهای مذاهب و بررسی موارد فقهی آن، پایان­نامه کارشناسی ارشد رشته مذاهب فقهی، زمستان 1393.
  30. زرکشی، بدر الدین محمّد الدین بهادر، الممثور فی القوائد، مصر، دارالکتبی، 1994م.
  31. السرخسی، محمّد بن أحمد بن أبی سهل أبو بکر، أصول السرخسی، بیروت لبنان، دار الکتاب العلمیة، 1414ق.
  32. سماعی محمّد عمر، نظریة الاحتیاط الفقهی،بیروت-لبنان ،دار ابن حزم ،1428 ق.
  33. السمرقندی، علاء الدین ،تحفة الفقهاء، بیروت، دار الکتب العلمیة، ق1405 - م1984.
  34. الشافعی، محمّد بن إدریس أبو عبد الله، الاُم، بیروت، دار المعرفة ،1393ق.
  35. شلبی، محمّد مصطفی ، المدخل فى التعریف بالفقه الاسلامى، بیروت، دار النهضه العربیه، 1985 م.
  36. الشیبانی، محمّد بن الحسن بن فرقد أبو عبد الله، المبسوط، محقّق أبو الوفا أفغانی، کراتش پاکستان، إدارة القرآن والعلوم الإسلامیة، بی تا.
  37. صیمری، حسین بن علی، اخبارابی حنیفه و اصحابه، بیروت، 1405ق.
  38. طوسی، محمّد بن حسن، العدة فی اصول الفقه، چاپ اوّل، قم، انتشارات محمّد تقی علاقبندیان، 1417 ق‏.
  39. عطار، احمد بن ابراهیم، تذکرة الاولیاء، تهران،چاپ محمّد استعلامی ،1360 ش.
  40. عطاشنه، منصور؛ اسدی، بهنام، بررسی فقهی و حقوقی اصل احتیاط یا اشتغال، پژوهش­های حقوقی قانون یار، سال اول، شماره 3، پاییز 1397، ص 307-318.
  41. علم الهدى، على بن حسین، الذریعة إلى أصول الشریعة، تهران، موسسه انتشارات و چاپ‏دانشگاه تهران، 1376 ش.
  42. الغرناطی، ابراهیم بن موسى بن محمّد اللخمی، الموافقات ،محقّق أبو عبیدة مشهور بن حسن آل سلّمان، قاهره، دار ابن عفان، 1417 ق.
  43. غزالی، ابی حامد بن محمّد، الاحیاء علوم الدین، بیروت –لبنان، دار الکتب العلمیّه ، 1986 م.
  44. کاشف الغطاء، على، ‏أدوار علم الفقه و أطواره‏، بیروت، دار الزهراء للطباعه و النشر و التوزیع، 1399ق.
  45. الکاسانی، علاء الدین أبو بکر بن مسعود الکاسانی الحنفی، بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع ،بیروت - لبنان،دار الکتب العلمیة ،1986م.
  46. مفید، محمّد بن محمّد، مختصر التذکرة بأصول الفقه، کنگره شیخ مفید، قم،1413 ق.‏
  47. ملکی، محمد، آشنایی با مکتب‌های فقهی اهل سنت
  48. میرزاى قمى، ابوالقاسم بن محمّدحسن، القوانین المحکمة فی الأصول، قم، احیاء الکتب الاسلامیه، 1430ق.
  49. هدائی، علیرضا، سیر تاریخی پیدایش اصل اشتغال در اصول فقه شیعه، مقالات و بررسیها، سال سی و هفتم، شماره 76، پاییز و زمستان1383، ص 289-300.
  50. وحید بهبهانى، محمّد باقر بن محمّد اکمل، الفوائد الحائریة، قم، مجمع الفکر الاسلامی‏، 1415 ق.
  51. وهبة الزحیلی، الفقه الاسلامى و ادلّته، سوریَّة – دمشق، دار الفکر. بی تا.
 

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 16
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 5


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب