اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات116
تعداد شماره‌ها1,516
تعداد مقالات11,530
تعداد مشاهده مقاله4,266,295
تعداد دریافت فایل اصل مقاله2,407,162
حق شناس, حکیمه, شفیعی دارابی, سید حسین, پورکیوان, فرهاد. (1402). بررسی قاعده لاحرج با تاکید بر دیدگاه سید محمد مجاهد. مطالعات فلسفی کلامی, 3(5), -.
حکیمه حق شناس; سید حسین شفیعی دارابی; فرهاد پورکیوان. "بررسی قاعده لاحرج با تاکید بر دیدگاه سید محمد مجاهد". مطالعات فلسفی کلامی, 3, 5, 1402, -.
حق شناس, حکیمه, شفیعی دارابی, سید حسین, پورکیوان, فرهاد. (1402). 'بررسی قاعده لاحرج با تاکید بر دیدگاه سید محمد مجاهد', مطالعات فلسفی کلامی, 3(5), pp. -.
حق شناس, حکیمه, شفیعی دارابی, سید حسین, پورکیوان, فرهاد. بررسی قاعده لاحرج با تاکید بر دیدگاه سید محمد مجاهد. مطالعات فلسفی کلامی, 1402; 3(5): -.

بررسی قاعده لاحرج با تاکید بر دیدگاه سید محمد مجاهد

ﺧﻮﺍﻧﺶ های ﻓﻘهی ﻭ ﺣﻘﻮقی
دوره 3، شماره 5، اسفند 1402    اصل مقاله (438.54 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
نویسندگان
حکیمه حق شناس؛ سید حسین شفیعی دارابی؛ فرهاد پورکیوان
دانشکده فقه و اصول، دانشگاه فقه و اصول دانشگاه بین‌المللی مجازی المصطفی، قم، ایران
چکیده
قاعده« نفی عسر و حرج» از قواعد مهم فقهی است که در ابواب مختلف فقه از جمله در عبادات، معاملات و غیره ، مورد استفاده می باشد، مفاد آن این است : «در شریعت اسلام، احکام حرجی وجود ندارد». پیرامون چیستی این قاعده و مستندات و نیز قلمرو آن، شاهد شکل گیری دیدگاه های مختلف در بین دانشوران مسلمان بویژه فقیهان شیعی هستیم؛ از جمله آنها، سید محمد مجاهد (۱۱۸۰- ۱۲۴۲ق) می باشد. این مقاله که به شیوه توصیفی – تحلیلی تدوین یافته است در پی پاسخ به این پرسش می باشد که: دیدگاه این فقیه وارسته شیعه در مورد قاعده لاحرج، چیست؟. نتیجه بر آمده از تحقیق پیش روی این است: این شخصیت فرهیخته شیعی همانند دیگر فقهاء شیعه، با ذکر دلایل قرآنی، حدیثی وغیره، باور به این قاعده را امری مشروع میدانند، و سخت مدافع آن می باشند؛ بویژه اینکه هیچیک از تکالیف سختیکه در اسلام وارد شده ـ مانند: حج و جهاد و پرداخت زکات و مانند آنها ـ مصداق «حرج» نمی باشند؛ تا بخواهیم آنها را از قاعده لاحرج تخصیص بزنیم و بگوییم تخصیص اکثر لازم می آید؛ زیرا عادت انسان به انجام مانند اینها حکم می کند و اصلا مردم، مانند آن را بدون آنکه دستوری باشد انجام می دهند؛ بله عذاب دادن نفس یا حرام کردن مباحات بر آن یا منع آن از همه مشتبهات یا برخی از آنها به صورت دائمی، حرج و ضیق خواهد بود و مثل این کار در شرع نفی شده است. البته فقیهانی همچون : فاضل نراقی و...، ضمن باور به مشروعیت «قاعده لاحرج»؛ نتیجه نظریه سید بحر العلوم (ره) را هم سنگ با دیدگاه شیخ حُرّ عامِلی (ره) دانسته؛ و رسما اعلان نموده:  «صاحب وسائل در طرف تفریط و سید بحر العلوم در طرف افراط قرار دارد، در حالی که نتیجه هر دو این است که این قاعده در ابواب فقه جایی ندارد، زیرا طبق جواب اول همه تکلیفی که حرجی هستند قاعده لاحرج نسبت به آنها مجمل است و طبق جواب دوم، هیچ تکلیفی حرجی نیست، پس قاعده شامل آنها نمی شود».  
کلیدواژه‌ها
عسر؛ حرج؛ قاعده لاحرج؛ شبهه تخصیص اکثر؛ سید بحرالعلوم؛ سید محمد مجاهد
مراجع
 
قرآن کریم/ ترجمه مکارم شیرازی، ناصر( ۱۳۸۰ش )؛ تهران، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، بی چا.
1.        
آشتیانى، میرزا محمد حسن ، 1425 ه‍ ق، الرسائل التسع (للآشتیانی)، قم، انتشارات زهیر - کنگره علامه آشتیانى-، اول.
2.       
ابن أبی جمهور أحسایی، محمد بن زین الدین،1405 ق.، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة - قم، بی نا،اول.
3.       
ابن اثیر جزری، مبارک بن محمد، 1367ه ش‏، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، محقق/ مصحح: طناحى، محمود محمد/ زاوى، طاهر احمد، قم‏: موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان‏، چهارم.
4.       
ابن حنبل، احمد، 1426 ه ق، مسند احمد بن حنبل، موسسة الرسالة، بیروت، لبنان، اول.
5.       
ابن فارس، ابوالحسن، احمد، بی تا، معجم مقاییس اللغه، بیروت، دارالفکر،  بی چا.
6.       
ابن منظور،محمد بن مکرم،1414 ه‍ ق، لسان العرب، بیروت - لبنان ، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، سوم.
7.       
ازهرى، محمد بن احمد،1421 ه.ق، تهذیب اللغة، بیروت، دار احیاء التراث العربی، اول.
8.       
آلوسی، سید محمود، 1415ق، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دار الکتب العلمیه، اول.
9.       
ایروانى، باقر، 2007 م، الحلقة الثالثة فی اسلوبها الثانى - تهران، چاپ: اول،
10.    
ایروانی، باقر، ۱۴۲۶ ه ق، دروس تمهیدیه فی القواعد الفقهیه، قم: دارالفقه للطباعه و النشر، سوم.
11.     
بجنوردی، سید حسن، ۱۴۱۹ ه ق، القواعدالفقهیه، قم: نشر الهادی، اول.
12.    
بجنوردی، سید محمد، ۱۴۰۱ ه ق، قواعد فقهیه، تهران: موسسه عروج، سوم.
13.   
ب‍ح‍رال‍ع‍ل‍وم‌، م‍ح‍م‍دم‍ه‍دی‌ب‍ن‌ م‍رت‍ض‍ی‌، ۱۴۳۲ ق.‏‫= ۱۳۸۹، فوائد‌الاصولیة، تحقیق هادی قبیسی، الرافد، قم بی چا
14.    
حائرى اصفهانى، محمدحسین بن عبدالرحیم، 1404 ق، الفصول الغرویة فی الأصول الفقهیة - قم، دار احیاء العلوم الاسلامیه‏، اول.
15.    
حر عاملی، محمد بن حسن، ۱۳۷۶ ش، الفصول المهمه فی اصول الائمه، قم: موسسه معارف اسلامی، اول.
16.   
_________________، 1416ق، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشرعیه، قم، مؤسسه آل البیت، بی چا.

 
17.   
_________________، 1409ق، ‏ وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشرعیه، محقق / مصحح: مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏،  قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، اول.‏
18.    
حسینی زبیدی، محمد مرتضی، 1306 ه­ق،تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دارالمکتبه الحیاه، بی چا.
19.    
دهخدا، علی اکبر،1372 ه ش ، لغت نامه دهخدا، تهران، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، بی چا.
20.  
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، 14۱2ق، المفردات فی غریب القرآن، دمشق - بیروت، دارالعلم الدار الشامیه، اول.
21.    
زحیلی، وهبه بن مصطفی، ۱۴۱۸ ق، التفسیر المنیر فی العقیده و الشریعه والمنهج، بیروت: دمشق، دارالفکرالمعاصر، دوم.
22.  
سبحانى تبریزى، جعفر، 1394ش، الإیضاحات السَّنیّة للقواعد الفقهیة، قم، مؤسسة الإمام الصّادق(علیه السلام)، بی چا.
23.  
سبحانی تبریزی، جعفر،26/12/1393، درس خارج، مدرسه فقاهت.
24.  
صفی پور، عبدالرحیم بن عبدالکریم، ۱۳۸۸ ش، منتهی الارب فی لغه العرب، تهران، دانشگاه تهران، اول.
25.  
طباطبایى المجاهد، سید محمد بن على، 1296 ق، مفاتیح الأصول ، قم، موسسه آل بیت (علیهم السلام)، اول.
26.  
طباطبایی، سید محمد حسین، 1417ق، مترجم : موسوی همدانی، سید محمد باقر، ترجمه تفسیر المیزان، قم، انتشارات جامعه المدرسین حوزه  علمیه، پنجم.
27.  
طبرسى، فضل بن حسن، 1375 ه.ش، ترجمه تفسیر جوامع الجامع، مشهد، بنیاد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى، اول.
28.  
طبرسى، فضل بن حسن، بی تا، ترجمه تفسیر مجمع البیان، تهران، فراهانى، اول.
29.  
طوسى، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بی تا، لبنان - بیروت، دار إحیاء التراث العربی ، اول.
30.  
_______________، 1414ق، أمالی طوسی، قم، دارالثقافه، اول.
31.   
_______________، 1412ق، تهذیب الاحکام، بیروت، دار التعارف، بی چا.
32.   
______________، الاستبصار، محقق / مصحح: خرسان، حسن الموسوى، تهران، دار الکتب الإسلامیه، اول.
33.   
_______________، 1407ق، التهذیب، محقق / مصحح: خرسان، حسن الموسوى، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چهارم‏.
34.  
طیب سید عبد الحسین‏، 1378 ش‏، اطیب البیان فی تفسیر القرآن‏، فارسى‏، انتشارات اسلام‏، تهران‏، دوم‏
35.  
عروسى حویزى عبد على بن جمعه‏، 1415 ق‏، تفسیر نور الثقلین‏، عربى‏، ناشر: انتشارات اسماعیلیان‏، قم‏، چهارم‏
36.  
عسکرى، أبو هلال، حسن بن عبدالله‏، ۱۴۰۰ ه ق، فروق اللغویه، بیروت - لبنان، دار الافاق الجدیده، چهارم.
37.  
علامه حلى، حسن بن یوسف، 1404 ق، مبادی الوصول إلى علم الأصول - قم، چاپ: اول،
38.  
فاضل لنکرانی، محمد جواد، ۱۳۸۵ه ش، تقریر: حسینی خواه، سید جواد، قاعده لاحرج، قم ، مرکز فقهی ائمه اطهار(علیهم السلام)، اول.
39.  
فاضل لنکرانی، محمد، ۱۴۲۵ه ق، ثلاث رسائل، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار (علیهم السلام)، اول.
40.  
فراهیدی، خلیل بن احمد، 1410ق، العین، قم، انتشارات هجرت، دوم.
41.    
فیروزآبادی، مجد الدین ابوطاهر محمد بن یعقوب، ۱۴۲۶ه ق، قاموس المحیط، لبنان - بیروت، موسسه الرساله للطباعه والنشر و التوزیع، بی چا.
42.  
قرائتى محسن‏،1383 ش‏، تفسیر نور‏، فارسى‏،ناشر: مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن‏، تهران‏، یازدهم‏.
43.  
قرشی، سید علی اکبر، 1371ه ش، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، سوم.
44.  
قرطبی انصاری، محمد بن احمد، ۱۳۶۴ ش، جامع لأحکام القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، اول.
45.  
کلینی، محمد بن یعقوب، 1383ه ش، الکافی، حسن زاده، صادق ، قم، صلوات، اول.
46.   
_______________، 1407ق، الکافی، محقق / مصحح: غفارى على اکبر و آخوندى، محمد، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چهارم.
47.  
مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، 1403 ق، بحار الأنوار (ط - بیروت) - بیروت، چاپ: دوم،
48.  
محقق داماد یزدی، سید مصطفی، ۱۴۰۶ه ق، قواعد فقه، تهران،مرکز نشر علوم اسلامی، دوازدهم.
49.  
مراغی، سید میر عبدالفتاح، ۱۴۱۷ه ق، العناوین الفقهیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، اول.
50.  
مصطفوی، حسن، ۱۳۹۳ه ق، التحقیق فی کلمات القرآن، تهران، مرکز نشر آثار علامه مصطفوی، اول.
51.    
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، بی تا، زبده البیان فی احکام القرآن، تهران، کتاب فروشی مرتضوی، اول.
52.  
مکارم شیرازى، ناصر، 1428 ق، انوار الأصول - قم، چاپ: دوم.
53.  
مکارم شیرازی، ناصر، ۱۴۱۱ه ق، القواعد الفقهیه، مترجم: سید محمد جواد بنی سعید لنگرودی، قم، مدرسه امیرالمومنین(علیه السلام)، سوم.
54.  
میر محمدی، ابوالفضل، سال 67ـ 1366، مقالات و بررسی‌ها (دانشکده الهیّات و معارف اسلامی)، شماره 43 و 44
55.  
میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن، 1430 ه ق، قوانین الاصول (طبع جدید)، قم، احیاء الکتب الاسلامیه، ق، اول.
56.  
نراقی، احمد بن محمد مهدی، ۱۴۱۷ ه ق، عوائد الایام، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، اول.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 30
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 15


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب