بازخوانی اجتهادی کارکرد نهاد قوامیت در فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران با تأکید بر

خادم الذاکرین, اکبر; جعفریان, فهیمه; جهان پور, الناز

doi:10.22034/cild.2026.24267.1252

فهرست نشریات

دریافت و بهره برداری از نرم افزار پژوهیار

افتخار آفرینی نشریات علمی المصطفی در وزارت علوم

نمایه سازی نشریات المصطفی در SJIF جهت دریافت ایمپکت فاکتور بین المللی

راهنمای نمایه سازی نشریات در پایگاه های معتبر بین المللی

نمایه شدن نشریات: لزوم نمایه شدن نشریات در RICEST و دریافت شناسه DOR

قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی

اطلاعیه فوری ضرورت درج منابع تحقیق در بخش "اطلاعات تکمیلی" مقالات منتشر شده در وبگاه هر نشریه

لزوم درج عبارت "تبعیت از آئین نامه اجرایی قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی" در وبگاه نشریات

فهرست نشریات علمی دارای اعتبار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری / کمیسیون نشریات علمی حوزه

شرایط لازم جهت نمایه سازی در ISC / ورود نشریات به فرآیند ارزیابی

تعداد نشریات	116
تعداد شماره‌ها	1,505
تعداد مقالات	11,471
تعداد مشاهده مقاله	4,185,611
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	2,349,042

	بازخوانی اجتهادی کارکرد نهاد قوامیت در فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران با تأکید بر "نظریه مسئولیت تفاهمی خانواده"
گفتمان حقوق اسلامی معاصر
مقاله 6، دوره 4، شماره 7، مرداد 1405
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/cild.2026.24267.1252
نویسندگان
اکبر خادم الذاکرین¹؛ فهیمه جعفریان^* ²؛ الناز جهان پور³
¹استادیار گروه فقه و اصول،جامعه المصطفی العالمیه،قم،ایران
²دانشجوی سطح چهار فقه خانواده،موسسه آموزش عالی معصومیه،قم،ایران
³دانش آموخته دکتری فقه خانواده،موسسه آموزش عالی معصومیه،قم،ایران
چکیده
نهاد قوامیت در فقه اسلامی، ذیل آیه ۳۴ سوره نساء، یکی از محوری‌ترین مفاهیم در نظام حقوقی-فقهی خانواده به شمار می‌رود. این مفهوم، در منابع امامیه، غالباً به‌عنوان مسئولیت مدیریتی و تدبیر امور خانوادگی با تکیه بر انفاق و حفظ مصالح مشترک تفسیر شده است. بااین‌حال، در برخی قرائت‌های غیراجتهادی، قوامیت به‌سلطه‌ای تحکیم‌آمیز یا ریاستی اقتدارگرایانه فروکاسته شده که با اصول بنیادین عدالت، کرامت، معاشرت به معروف و قاعده نفی ضرر سازگاری ندارد. پژوهش حاضر با روشی تحلیلی-اجتهادی و با کاربست ابزار اصولی «جمع عرفی»، «تنقیح مناط» و «الغای خصوصیت»، به بازخوانی مفهوم قوامیت در تراث فقهی امامیه و نسبت‌سنجی آن با نظریه «مسئولیت تفاهمی» می‌پردازد. نظریه مختار پژوهش، که با ادله نقلی و عقلی پشتیبانی می‌شود، بر این اصل استوار است که قوامیت، «کارگزاری مشروط» مرد در خانواده است که در چارچوب تعاون، تشاور و عدالت، جز با رضایت و مشارکت زوجه اعتبار نمی‌یابد. بر اساس این نظریه، قوامیت از سنخ ولایت قهریه نبوده، بلکه نوعی «أمانت شرعی-حقوقی» با قابلیت تفویض، تحدید و تقیید به شروط ضمن عقد است. این بازخوانی، راهگشای حل چالش‌های نوپدید مانند اشتغال زنان، تعدیل نفقه، مسئولیت مدنی ناشی از خشونت خانگی و کاربست شروط ضمن عقد در ترسیم روابط متقابل و تفاهمی زوجین است.
کلیدواژه‌ها
قوامیت؛ مدیریت تفاهمی؛ عدالت؛ حسن معاشرت؛ کرامت انسانی

مراجع

آمار تعداد مشاهده مقاله: 12

پیوندهای مفید

اخبار و اعلانات

آمار

بازخوانی اجتهادی کارکرد نهاد قوامیت در فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران با تأکید بر "نظریه مسئولیت تفاهمی خانواده"