نمایش مقاله

نظریه ی مبادله ی کارکردی (نظریه‌‌ی جامعه‏ شناختی ماخوذ از متون دینی و آراء متفکران مسلمان)

صفحه: 57تا 91

نشریه: دوفصلنامه تخصصی پژوهش‌نامه تبلیغ و ارتباطات دینی

شماره : 4 دوره سوم بهار و تابستان 1394

نویسندگان: غلامرضا صدیق اورعی ,احمد فرزانه ,

کلیدواژگان: نظریه‌‌ی‌‌مبادله‌‌ی‌‌کارکردی، نظریه‌‌ی جامعه‏ شناختی اسلام، نظریه‌‌ی ‌‌جامعه‌‌شناختی متفکران مسلمان، نظریه‌‌ی چند سطحی‌‌، جامعه‌‌شناسی بومی

چکیده مقاله:
با تعمق در نصوص دینی و اندیشه‌‌ی اجتماعی متفکران مسلمان، معلوم شده است به تناسب «هنجار»های پیشنهادی قرآن و اسلام به جوامع بشری -که در صورت پذیرش توسط آنان، هنجار اجتماعی خواهند بود- تحلیل‌‌ها و تبیین‌‌های جامعه‌‌شناسانه‌‌ای در نشان دادن عقلانی‌‌بودن، عادلانه‌‌بودن وکارکردی ‌‌بودن این هنجارها ارایه شده‌‌است. این تبیین‌‌ها، تبیین‌‌هایی سه سطحی‌‌اند‌‌که از «سطح خرد» آغاز شده‌‌است و در انتهای هر تبیین آثارکارکردی ‌‌کلان آن نشان داده شده است. در تبیین‌‌های سطح خرد، انسان‌‌ها، فاعلانی آگاه و آزاد هستندکه از یک سو، نیازهایی دارند و از سویی دیگر دارای قدرت تشخیص و تصمیم هستند و در این فرایند، ملاک‌‌هایی برای سنجش هزینه و فایده دارند و نیز ارزش‌‌ها و اعتباراتی ملاکِ ترجیحات آن‌‌هاست‌‌که این ارزش‌‌ها و اعتبارات، از منظر عقل عملی، متناسب با وضع وجودی و ملایم با طبع انسانی است و اصطلاحاً عقلانی است. مانند اعتبار ترجیح «اخف و اسهل» که در هر تصمیم و اقدام سعی دارد‌‌ گزینه‌‌ی سبک‌‌تر، آسان‌‌تر،کم‌‌هزینه‌‌ وپرفایده‌‌تر را برگزیند. انسان‌‌های «نفع طلب» که از همه‌‌ امکانات طبیعی در حد توان به نفع خویش بهره می‌‌برند و چون برخی از خواسته‌‌ها و نیازهای آنان به گونه‌‌ای است‌‌که انسان‌‌ها بهتر می‌‌توانند آن نیاز را برآورده کنند، و یا به گونه‌‌ای است‌‌که فقط توسط سایر انسان‌‌ها قابل برآورده شدن است؛ بنابراین خواستار بهره‌‌مندی از همنوعان نیز هستند و چون این خواسته، در همه‌‌ی انسان‌‌ها مشابه است، راه بهره‌‌مندی از یکدیگر، «بهره‌‌مندی متقابل» ‌‌یا «مبادله» است و انسان‌‌ها عموماً خواستار «مبادله‌‌ی عادلانه» هستند. در اثر فرایند انتخاب‌‌های عاقلانه و مبادله‌‌های عادلانه، آثار منتجه‌‌ای در سطح کلان جامعه و حتی در دوره‌‌های تاریخی، پدید می‌‌آیدکه‌‌کاملاً کارکردی و مفید و بلکه لازم و انسجام‌‌بخش است و به دلیل وجود این مشخصات در تبیین‌‌های ارایه شده، آن‌‌ها را «نظریه‌‌ مبادله‌‌ی‌‌کارکردی» ‌‌نامیده‌‌ایم: مبادله‌‌هایی (‌‌یعنی‌‌کنش‌‌های متقابل از حیث بده‌‌بستان) ‌‌که دارای آثار منتجه‌‌ی‌‌ کارکردی هستند.




دانلود مقاله





تعداد نمایش: 212 بازدید تعداد دانلود مقاله: دانلود