اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات120
تعداد شماره‌ها1,387
تعداد مقالات10,505
تعداد مشاهده مقاله3,364,655
تعداد دریافت فایل اصل مقاله1,876,044
انتظاری نجف آبادی, علیرضا, گندمکار, رضا حسین, صابری, آصف. (1402). مسئولیت مدنی ناشی از رجوع شاهد از شهادت در فقه امامیه و فقه حنفی. مطالعات فلسفی کلامی, 1(2), 257-285. doi: 10.22034/cild.2024.8998
علیرضا انتظاری نجف آبادی; رضا حسین گندمکار; آصف صابری. "مسئولیت مدنی ناشی از رجوع شاهد از شهادت در فقه امامیه و فقه حنفی". مطالعات فلسفی کلامی, 1, 2, 1402, 257-285. doi: 10.22034/cild.2024.8998
انتظاری نجف آبادی, علیرضا, گندمکار, رضا حسین, صابری, آصف. (1402). 'مسئولیت مدنی ناشی از رجوع شاهد از شهادت در فقه امامیه و فقه حنفی', مطالعات فلسفی کلامی, 1(2), pp. 257-285. doi: 10.22034/cild.2024.8998
انتظاری نجف آبادی, علیرضا, گندمکار, رضا حسین, صابری, آصف. مسئولیت مدنی ناشی از رجوع شاهد از شهادت در فقه امامیه و فقه حنفی. مطالعات فلسفی کلامی, 1402; 1(2): 257-285. doi: 10.22034/cild.2024.8998

مسئولیت مدنی ناشی از رجوع شاهد از شهادت در فقه امامیه و فقه حنفی

گفتمان حقوق اسلامی معاصر
دوره 1، شماره 2، اسفند 1402، صفحه 257-285    اصل مقاله (442.34 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/cild.2024.8998
نویسندگان
علیرضا انتظاری نجف آبادی1؛ رضا حسین گندمکار2؛ آصف صابری* 3
1استادیار گروه حقوق،دانشگاه آزاد اسلامی نراق،مرکزی،ایران
2استادیار گروه حقوق خصوصی،دانشگاه قم،قم،ایران
3دانش آموخته سطح سه حوزه علمیه قم،قم،ایران(دانشجوی دکتری حقوق خصوصی)
چکیده
پدیده رجوع گواه از گواهی در میان جوامع، یک امر رایج بوده و تحقق آن در دعاوی مالی، کیفری و خانوادگی غیر قابل انکار است. رجوع شاهد از شهادت در هر یک از دعاوی فوق، دارای فروض و حالات مختلف است که هر کدام از آن‌ها، احکام، شرایط و آثار خاص خود را دارد. در این پژوهش، به علت اهمیت فقه تطبیقی که موجب تقریب مذاهب و اصلاح پیش‌داوری‌های مغرضانه می‌شود، موارد رجوع شاهد از شهادت و احکام و آثار مترتب بر آن‌ها از منظر فقه امامیه و فقه حنفیه به صورت تطبیقی، بررسی شده و اشتراکات و افتراقات موجود بین آن دو مذهب، استخراج شده است. آرای فقیهان دو مذهب، در بسیاری از موارد مانند عدم مسئولیت شهود در رجوع از شهادت قبل از صدور حکم در هر یک از دعاوی مالی، کیفری و خانوادگی، شبیه به هم است. اختلافات بسیار اندکی نیز در میان این دو مذهب وجود دارد. به عنوان مثال، فقه حنفی در صورت قتل یا قطع، به طور مطلق شهود را ضامن دیه دانسته، ولی فقه امامیه در این موارد، در صورتی شاهدان را مسئول پرداخت دیه می‌داند که در ادای شهادت ناحق اشتباه کرده باشند، ولی اگر عمداً مرتکب آن شده باشند، با درخواست اولیای دم، قصاص خواهند شد. اشتراکات و افتراقات دیگری نیز در میان این دو مذهب وجود دارد که در مقاله به آن‌ها اشاره شده است.


کلیدواژه‌ها
شاهد؛ مسئولیت مدنی؛ فقه امامیه؛ فقه حنفیه؛ جبران خسارت؛ رجوع از شهادت
مراجع
* قرآن کریم.

الف: کتب فارسی

  1. امامی، سیدحسن. (1379ش). حقوق مدنی، تهران: انتشارات اسلامیه.
  2. بهجت، محمد تقی. (1426ق). جامع المسائل، قم: دفتر معظم له.
  3. جعفرلنگرودی، محمدجعفر. (1372ش). ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش.
  4. دهخدا، علی اکبر. (1373ش). لغت‌نامه دهخدا، تهران: دانشگاه تهران.
  5. 5. صابری، آصف. (1397ش). مسئولیت مدنی شاهد در فقه امامیه و حقوق افغانستان، قم: مؤسسه آموزش عالی‌علوم انسانی.
  6. محقق داماد، سیدمصطفی. (1406ق). قواعد فقه، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.

ب: کتب عربی

  1. آبی، حسن. (1417ق). کشف‌الرموز، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  2. ابن عابدین، محمد امین. (2008م). العقود الدریه، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  3. ـــــــــــــــــــــ . (1419ق). رد المختار علی الدر المختار، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  4. ابن محمد، احمد. (1427ق). مختصر القدوری، زاهدان: دارالقاروق الاعظم.
  5. ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب، بیروت: دارالفکر.
  6. احمد، فتح الله. (1415ق). معجم الفاظ فقه الجعفری، بی‌جا: بی‌نا.
  7. ابن محمد، احمد. (1427ق). مختصرالقدوری، زاهدان: دارالقاروق الاعظم.
  8. حنفی، محمد بن محمد. (1428ق). العنایة شرح الهدایة، بیروت: دارالکتب العلمیة.
  9. جزیری، عبدالرحمن. (1411ق). الفقه علی مذاهب الأربعه، بیروت: دار الفکر.
  10. حدادی، ابوبکر. (1421ق). الجوهرة النیره، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  11. حصری، احمد. (1406ق). علم القضاء، بیروت: بی‌نا.
  12. حنفی، ابن الهمام. (2009). شرح فتح القدیر، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  13. حنفی، زین الدین. (1413ق). البحر الرائق، بیروت: دارالمعرفة.
  14. حنفی، محمد بن علی. (1423ق). الدّر المختار، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  15. زحیلی، وهبة. (1418ق). الفقه الإسلامی و أدلته، دمش: دارالفکر.
  16. زیلعی، عثمان بن علی. (1420ق). تبیین الحقایق شرح کنز الدقائق، بیروت: دارالکتب العلمیة.
  17. سغدی، علی بن الحسین. (1426ق). فتاوی السغدی، عمان – بیروت: دارالفرقان، 1404ق.
  18. غنیمی، عبدالغنی. (بی­تا). اللباب فی شرح الکتاب، بیروت: دارالکتاب العربی.
  19. فاضلی، ابوذر حسین. (1428ق). تیسیر الفقه الحنفی، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  20. مرغینانی، علی. (1429ق). الهدایه شرح البدایه، کراتشی: مکتبة البشری.
  21. موصلی حنفی، عبدالله بن محمود. (1426ق). الاختیار لتعلیل المختار، بیروت: دارالکتب العلمیة.
  22. هروی، معین الدین. (2008م). شرح منلا مسکین علی کنز الدقائق، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  23. بخاری حنفی، محمود بن احمد. (1424ق). المحیط البرهانی، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  24. تبریزی، جواد بن علی. (بی­تا). أسس القضا و الشهادة، قم: دفتر مؤلف.
  25. بروجردی، حسین. (1429ق). منابع فقه شیعه مترجمان: حسینیان قمّی، مهدی؛ صبوری، محمدحسین، تهران: انتشارات فرهنگ سبز.
  26. عاملی، محمد بن حسن. (1408ق). وسائل الشیعه، قم: مؤسسه آل البیت علیهم­السلام.
  27. حلی، جمال‌الدین. (1407ق). المهذب، قم: دفترانتشارات اسلامی.
  28. حلّی، ابن ادریس. (1410ق). السرائر، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  29. حلّی، جعفر بن حسن. (1418ق). المختصر النافع، قم: مؤسسة مطبوعات الدینیة.
  30. ـــــــــــــــــــ . (1408ق). شرائع الاسلام، قم: اسماعیلیان.
  31. حلّی، جمال الدین. (1410ق). المقتصر من شرح المختصر، مشهد: مجمع البحوث الاسلامیه.
  32. حلی (علامه حلی)، حسن بن یوسف. (1410ق). إرشاد الأذهان، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  33. ـــــــــــــــــــــــــــــــ . (1420ق). تحریرالأحکام، قم: مؤسسة امام صادق علیه‌السلام.
  34. ـــــــــــــــــــــــــــــ . (1421ق). تلخیص‌المرام، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  35. ـــ­­ــــــــــــــــــــــــــ . (1413ق)الف. قواعدالاحکام، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  36. ـــــــــــــــــــــــــــــ . (1413ق)ب. مختلف‌الشیعة، قم:دفتر انتشارات اسلامی.
  37. حلّی، شمس الدین. (1424ق). معالم الدین، قم: مؤسسه امام صادق علیه­السلام.
  38. حلّی، مقداد بن عبدالله. (1404ق). التنقیح الرائع، قم: انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.
  39. حلّی، یحیی بن سعید. (1405ق). الجامع للشرائع، قم: مؤسسه سیدالشهداء العلمیه.
  40. حیدر، علی. (بی­تا). درر الحکام شرح مجلة الاحکام، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  41. خوئی، سیدابوالقاسم. (1410ق). تکملة المنهاج، قم: نشر مدینة العلم.
  42. ـــــــــــــــــــ . (1422ق). مبانی تکملة المنهاج، قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی.
  43. ساعی‌، محمدنعیم. (1431ق). موسوعة مسائل‌الجمهور فی‌الفقه‌الحنفی، قاهره: دارالسلام.
  44. سبزواری، محمد باقر. (1423ق). کفایة الاحکام، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  45. سرخسی، شمس الدین. (1421ق). المبسوط، بیروت: دارالفکر.
  46. سمرقندی، علاءالدین. (1424ق). تحفة الفقهاء، بیروت: دارالفکر.
  47. شیخی‌زاده، عبدالرحمن. (1419ق). مجمع الأنهر، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  48. صاغرجی، محمد سعید. (1426ق). الفقه الحنفی، بیروت: دارالکلم الطیّب.
  49. صدوق، محمد بن علی. (1413ق). من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  50. طباطبایى، سیدعلى. (1418ق). ریاض المسائل، قم: مؤسسه آل البیت علیهم­السلام.
  51. طبرسی، فضل بن حسن. (1410ق). المؤتلف، مشهد: مجمع البحوث الإسلامیه..
  52. طوسی، محمد بن حسن. (1407ق). الخلاف، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  53. ـــــــــــــــــــــ . (1426ق). المبسوط، تهران: المکتبة المرتضویة.
  54. ـــــــــــــــــــــ . (1400ق). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، بیروت: دارالکتاب العربی.
  55. عاملی، زین الدین بن علی (شهید ثانی). (1410ق). شرح اللمعه، قم: داوری.
  56. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1413ق). مسالک الأفهام، قم: مؤسسةالمعارف الاسلامیة.
  57. عاملی، محمد بن مکی (شهید اول). (1417ق). الدروس، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  58. فیض‌کاشانی، محمدمحسن. (بی­تا). مفاتیح الشرائع، قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
  59. ــــــــــــــــــــــــ . (1414ق). غایة المراد، قم: انتشارات دفتر تبلغات اسلامی.
  60. قمی (صدوق اول)، علی بن بابویه. (بی­تا). مجموعه فتاوی ابن بابویه، قم: بی‌نا.
  61. قمی، محمد بن علی. (1415ق). المقنع، قم: مؤسسه امام هادی علیه­السلام.
  62. قمی، محمدمؤمن. (1422ق). مبانی تحریرالوسیله – القضاء و الشهادات، تهران: مؤسسه تنظیم نشر و آثار امام خمینی.
  63. کاسانی، ابوبکر. (1406ق). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع، بیروت: دارالکتب العلمیة.
  64. کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). کافی، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
  65. گلپایگانی، سیدمحمدرضا. (1405ق). کتاب الشهادات، قم: السیدالشهداء.
  66. موسوی خمینی، سیدروح الله. (بی­تا). تحریرالوسیله، قم: دارالعلم.
  67. نجفی، محمدحسن. (1404ق). جواهر الکلام، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  68. نراقی، ملااحمد، مستندالشیعه. (1415ق). قم: مؤسسه آل البیت علیهم­السلام.
75. وزارة الاوقاف و الشئون الإسلامیه. (1404ق). الموسوعة الفقهیة الکویتیة، کویت: دارالسلاسل

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 178
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 160


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب