اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات116
تعداد شماره‌ها1,439
تعداد مقالات10,934
تعداد مشاهده مقاله3,708,606
تعداد دریافت فایل اصل مقاله2,019,233
اسفندیاری, عبداله, شعاعی, علی اصغر, اکبرنژاد, مهدی. (1404). بررسی تطبیقی جایگاه اختلاف قرائات در دیدگاه‌های تفسیری طبرسی و زمخشری. مطالعات فلسفی کلامی, 13(25), 33-62. doi: 10.22034/qer.2023.8600
عبداله اسفندیاری; علی اصغر شعاعی; مهدی اکبرنژاد. "بررسی تطبیقی جایگاه اختلاف قرائات در دیدگاه‌های تفسیری طبرسی و زمخشری". مطالعات فلسفی کلامی, 13, 25, 1404, 33-62. doi: 10.22034/qer.2023.8600
اسفندیاری, عبداله, شعاعی, علی اصغر, اکبرنژاد, مهدی. (1404). 'بررسی تطبیقی جایگاه اختلاف قرائات در دیدگاه‌های تفسیری طبرسی و زمخشری', مطالعات فلسفی کلامی, 13(25), pp. 33-62. doi: 10.22034/qer.2023.8600
اسفندیاری, عبداله, شعاعی, علی اصغر, اکبرنژاد, مهدی. بررسی تطبیقی جایگاه اختلاف قرائات در دیدگاه‌های تفسیری طبرسی و زمخشری. مطالعات فلسفی کلامی, 1404; 13(25): 33-62. doi: 10.22034/qer.2023.8600

بررسی تطبیقی جایگاه اختلاف قرائات در دیدگاه‌های تفسیری طبرسی و زمخشری

مطالعات قرائت قرآن
دوره 13، شماره 25، دی 1404، صفحه 33-62    اصل مقاله (706.42 K)
نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/qer.2023.8600
نویسندگان
عبداله اسفندیاری1؛ علی اصغر شعاعی* 2؛ مهدی اکبرنژاد3
1کارشناسی ارشد علوم قرآن و تفسیر، دانشگاه قم، قم، ایران
2استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم،قم،ایران
3استاد تمام، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران،
چکیده
هدف:این پژوهش با هدف بررسی تطبیقی جایگاه اختلاف قرائات در دو تفسیر مهم جهان اسلام، یعنی «جوامع‌الجامع» اثر طبرسی (از علمای شیعه) و «الکشاف» اثر زمخشری (از علمای اهل سنت) انجام شده است. مسئله اصلی تحقیق، تحلیل چگونگی و میزان تأثیرگذاری اختلاف قرائات بر برداشت‌های تفسیری این دو مفسر و تشخیص قرائت صحیح از دیدگاه آنان است.
روش:این تحقیق با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد تطبیقی انجام شده است. داده‌های مورد نیاز از طریق مطالعه کتابخانه‌ای و بررسی دقیق تفاسیر جوامع‌الجامع و الکشاف گردآوری شده است. جامعه تحقیق شامل تمامی آیاتی است که در این دو تفسیر، اختلاف قرائت در آنها مورد بحث قرار گرفته و نمونه‌گیری به صورت هدفمند از میان این آیات صورت پذیرفته است. روش تجزیه و تحلیل داده‌ها، تحلیل محتوای کیفی و مقایسه تطبیقی دیدگاه‌ها بر اساس معیارهای پذیرش قرائت (صحت سند، موافقت با قواعد عربی و مطابقت با رسم مصحف) بوده است.
یافته‌ها:یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که هر دو مفسر به اختلاف قرائات توجه ویژه‌ای داشته‌اند، اما رویکرد آن‌ها متفاوت است. زمخشری در الکشاف توجه عمیق و چشمگیری به قرائت حفص از عاصم داشته و در بسیاری از موارد این قرائت را به عنوان قرائت صحیح برگزیده و از آن جانب‌داری کرده است. در مقابل، طبرسی در جوامع‌الجامع چنین اهتمامی به قرائت حفص از عاصم نداشته و در برخی موارد قرائت‌های دیگری (از جمله قرائت منسوب به اهل‌بیت) را مطرح کرده است. این تفاوت رویکرد، در حوزه‌های مختلفی همچون توضیح و تبیین معنای آیه، گسترش دامنه معنایی آیات، استنباط احکام فقهی، ارتباط با اسباب نزول و جنبه‌های ادبی و لغوی، منجر به برداشت‌های تفسیری متفاوتی از سوی این دو مفسر شده است.
نتیجه‌گیری:اختلاف قرائات نقش تعیین‌کننده‌ای در برداشت‌های تفسیری دارد و مفسران برای دستیابی به تفسیری صحیح، ناگزیر از توجه به این مسئله هستند. تفاوت رویکرد طبرسی و زمخشری در گزینش قرائت‌ها، عمدتاً به دلیل تفاوت در مذهب، منابع معتبر و معیارهای ترجیح قرائت نزد آن‌هاست. این مطالعه ضرورت بررسی تطبیقی تفاسیر فریقین را برای دستیابی به درکی جامع‌تر از معارف قرآنی آشکار می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
تفسیر؛ اختلاف قرائت؛ وجوه تفسیری؛ الکشاف؛ جوامع‌الجامع
مراجع
  1. قرآن کریم، ترجمۀ فولادوند.
  2. ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمن، تفسیر القرآن العظیم، ریاض: مکتب نزار مصطفی الباز، چاپ سوم، ۱۴۱۹ق.
  3. ابن‌الجزری، ابو الخیر محمد بن محمد، النشر فی القراءات العشر، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.
  4. ابن‌جنی، عثمان بن جنی، الخصائص، ج۲، تحقیق: عبدالحمید هنداوی، بیروت: دارالکتب العلمیه (منشورات محمدعلی بیضون)، بی‌تا.
  5. ابن‌فارس بن زکریا، ابوالحسین، معجم مقائیس اللغة، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۰۴ق.
  6. ابن‌عطیه، محمد و احمد عاصمی، مقدمتان فی علوم القرآن، تصحیح آرتور جفری، مصر: مکتبة الخانجی، چاپ دوم، ۱۳۷۵ ق / ۱۹۵۴ م.
  7. ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.
  8. احمدی، حبیب‌الله، پژوهشی در علوم قرآن، قم: فاطیما، چاپ چهارم، ۱۳۸۱ش.
  9. اندلسی، ابوحیان، البحر المحیط فی تفسیر القرآن، تحقیق: صدقی محمد جمیل، بیروت: دارالفکر، ۱۴۲۰ق.
  10. بخاری، اسماعیل، صحیح البخاری، بیروت: دار ابن‌کثیر، ۱۴۰۷ق.
  11. بشوی، محمد یعقوب، «بررسی تطبیقی روایات تفسیری فریقین درباره کوثر»، شماره ۸، ۱۳۹۶ش.
  12. ثعلبی، احمد، تفسیر الکشف و البیان، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
  13. حجتی، محمدباقر، پژوهشی در تاریخ قرآن، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ ششم، ۱۳۷۲ش.
  14. حر عاملی، محمد بن حسن، امل الامل، تحقیق: احمد حسینی اشکوری، بغداد: مکتب الأندلس، ۱۱۰۴ق.
  15. حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، تصحیح: هاشم رسولی، قم: اسماعیلیان، چاپ چهارم، ۱۴۱۵ق.
  16. خوانساری، محمدباقر بن زین العابدین، روضات الجنات فی أحوال العلماء و السادات، قم: دهاقان (اسماعیلیان)، بی‌تا. [به نقل از میرزا عبدالله افندی، شاگرد مرحوم مجلسی]
  17. همو، روضات الجنات فی أحوال العلماء و السادات، قم: دهاقانی (اسماعیلیان)، ۱۳۹۰ق.
  18. خویی، ابوالقاسم، البیان فی تفسیر القرآن، قم: مؤسسه احیاء آثار الامام الخوئی، بی‌چا، بی‌تا.
  19. زرکشی، بدرالدین محمد بن عبدالله، البرهان فی علوم القرآن، محققان: یوسف عبدالرحمن مرعشلی، جمال حمدی ذهبی و ابراهیم عبدالله کردی، بیروت: دارالمعرفه، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
  20. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق التنزیل، ترجمۀ مسعود انصاری، تهران: ققنوس، ۱۳۸۹ش.
  21. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت ـ دمشق: دارالقلم ـ الدار الشامیة، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
  22. گراوند، «جایگاه اختلاف قراءات و نقش آن در برداشت‌های تفسیری مجمع البیان»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ۱۴۳ صفحه، 1392ش.
  23. سیوطی، عبدالرحمن، تفسیر الدر المنثور، قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
  24. شوشتری، نورالله بن شریف‌الدین، مجالس المؤمنین، تهران: اسلامیه، ۱۳۷۷ ش، ص ۲۰۲.
  25. طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
  26. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، ترجمۀ احمد امیری‌شادمهری، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی (رحلی)، ۱۳۷۴ش.
  27. همو، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: رضا ستوده، تهران: انتشارات فراهانی، چاپ اول، ۱۳۶۰ش.
  28. طبری، محمد بن جریر، تفسیر جامع البیان، بیروت: دار المعرفه، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
  29. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
  30. همو، المبسوط، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۰۷ق.
  31. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، قم: نشر هجرت، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.
  32. معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، قم: مؤسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید، ۱۳۷۸ش.
  33. مکی بن ابی‌طالب، ابومحمد، الکشف عن وجوه القراءات السبع و عللها، تحقیق: رمضان محی‌الدین، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۰۴ق.
  34. واحدی، ابی‌الحسن علی، اسباب النزول، ریاض: دارالثقافة الإسلامیة، ۱۹۸۴ م.
 

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 358
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 112


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب